Denkend over het leven, spirituele groei en meer overpeinzingen

Het afgelopen jaar heb ik ervaring opgedaan met (Gelugpa Tibetaans) Boeddhistische rituelen. Als geboren agnost met een protestantse achtergrond zijn rituelen voor mij een beetje verdacht. Ik was zelfs van plan om de selectie van een Boeddhistische traditie onder andere af te laten hangen van de hoeveelheid ritueel in die traditie (weinig is beter dan veel).

Curieus genoeg ben ik beland bij een traditie die juist heel veel ritueel naar het Westen geëxporteerd heeft, samen met teksten en meditaties: gebeden, neerbuigingen, rituele offerandes en dergelijke spelen een gigantisch grote rol in de spirituele praktijk van het Maitreya instituut, zowel tijdens retreats als bij de individuele beoefening van haar leden. Overigens zijn leden gewoon vrij die rituelen in meer of mindere mate ‘mee naar huis te nemen’, dus we moeten het niet zwaarder maken dan het is.

De positieve kant is dat studie en meditatie ook een belangrijke rol spelen in deze traditie en dat past dan wel weer goed bij mij. Twee van de drie, toch niet gek…

Mijn realisme vertelt me dat ik niet kan verwachten dat er een traditie bestaat die precies bij mijn wensen aan sluit: compromissen zijn noodzakelijk.

Tegelijkertijd ben ik me ook gaan realiseren dat rituelen helemaal zo gek nog niet zijn: niet alleen in het algemeen, maar ook voor mij persoonlijk.

Vanuit het perspectief van godsdienstantropologie zijn rituelen en religie onlosmakelijk verbonden. De Protestantse zondagsdienst is net zo goed een ritueel als de Katholieke Maria devotie. Persoonlijke meditatie beoefeningen zijn rituelen op de zelfde manier als ‘Maria Wees Gegroetjes’ dat zijn. Feitelijk hebben zelfs verkiezingen en voetbalwedstrijden rituele kanten: hele straten worden oranje als ‘Oranje’ wint.

Op individueel niveau helpen rituelen om idealen in ons emotionele leven te integreren. Ik merk dat ik het erg fijn vind om Boeddhistische gebeden te zingen bij mijn ochtend meditatie. Dat voegt echt wat toe. Begrijp me niet verkeerd: ik word meestal al heel vrolijk van het visualiseren van Boeddha, mijn centrale meditatie object op dit moment, maar het voelt vreedzaam om in gezang devotie te uiten.

Devotie is hier het cruciale woord: daar wil ik al maanden over schrijven. Ik voel me nog steeds niet helemaal gekwalificeerd, maar het is een onderwerp waar we in Nederland ten onrechte al snel lacherig over doen. Toewijding werkt.

Devotie werkt – dat klinkt wel erg praktisch voor toewijding aan het Heilige, maar het is wel precies wat ik bedoel.

Toewijding is het nemen van een emotioneel risico. Toewijding aan een partner betekent dat ze in staat zijn je pijn te doen, maar aan de andere kant heeft liefde geen kans als er geen toewijding is.

In mijn dagelijkse meditatie probeer ik Boeddha te visualiseren en devotie aan hem te voelen. Die devotie is veel minder riskant dan toewijding aan een man: een man kan weg lopen, de Boeddha is daar alleen maar in mijn ervaring aanwezig omdat ik hem daar gevisualiseerd heb. Hij vertegenwoordigt mijn idealen en is hopelijk gelinkt aan zowel mijn eigen Boeddha Natuur als de Universele Boeddha Natuur die in alles aanwezig is.

Vanuit de ervaring gerekend is het helemaal niet van belang of hij er ‘echt’ is. Zoals Dumbledore (Perkamentus) tegen Harry Potter zegt in De Relieken van de Dood: “Natuurlijk gebeurt dit alleen in je hoofd, maar dat betekent nog niet dat het niet echt is” (mijn vertaling).

De vraag wordt dan: hoe definieer je ‘echt’.

In onze cultuur vinden op dit moment zulke grote sociale verschuivingen plaats dat we collectief bezig zijn nieuwe rituelen te vinden die uitdrukking geven aan onze gevoelde spirituele realiteit.

Deze week vroeg iemand mij wat ze aan moest met een set tarotkaarten waar de hond aan gekauwd had. Ik schreef terug dat in het Tibetaans Boeddhisme oude heilige teksten ritueel verbrand worden, onder het zingen van gebeden. Dat kan ze ook doen met haar tarotkaarten: verbranden en onderwijl gebeden opzeggen of zingen die ze van toepassing vindt.

Rituelen hoeven geen uiting te zijn van een onderdrukkend religieus regime. We kunnen ze in onze persoonlijke spirituele leven gebruiken om toewijding, respect, loslaten en dergelijke uit te drukken, bijvoorbeeld om een belangrijk moment in ons leven te markeren.

{ 12 comments }