Overpeinzende » Spirituele leraren

Dankbaarheid meditatie: onze leraren bedanken

Katinka Hesselink - Overpeinzende.nl — Tue, 06 Sep 2011 07:24:26 +0000

Ik heb al eerder over dankbaarheid geschreven, maar het onderwerp verdient verdere uitdieping.

Om te beginnen: in onze cultuur wordt ons geleerd, door psychologen, om de negatieve aspecten van onze relaties met ouders en leraren onder ogen te zien. Het onder ogen zien van emoties, inclusief de negatieve, is zeker belangrijk. Een spijtig bij effect is wel dat het een vieze smaak in de mond achter laat.

Dankbaarheid meditatie is hier een tegengif tegen. Tenslotte geldt voor de meeste van ons dat hoe we ook met ze overhoop mogen hebben gelegen, dat onze ouders een positieve kracht in ons leven geweest zijn. Zoals onze leraar benadrukte tijdens de Lam Rim: babies zijn moeilijke wezens om voor te zorgen. Ze worden op allerlei tijdstippen wakker, ze hebben voortdurend zorg en aandacht nodig.

Ooit was ieder van ons zo’n baby en onze ouders zorgden voor ons. Het minste wat we kunnen doen is dankbaar zijn.

Op een vergelijkbare manier hebben onze onderwijzers veel van ons moeten pikken. Ik heb zelf op een aantal middelbare scholen les gegeven: die ervaring heeft me een hele nieuwe waardering voor docenten gegeven. Leraren jongleren met tiener-emoties, proberen informatie over te dragen en managen ook nog eens de sociale processen in de klas. Iedereen die dat overleeft (laat het goed les geven nog maar even zitten) is voor mij een held.

Ik vind dat onze cultuur docenten niet genoeg eert.

Onze eigen docenten verdienen nog meer dankbaarheid: ze waren er tijdens onze woede aanvallen, toen we weigerden te leren, wanneer de stof maar niet naar binnen wou, en natuurlijk als we wel leerden, als we wel vooruit gingen… Ze waren er dag na dag, om ons te voeden met te absorberen kruimels en als voorbeeld hoe te leven…

Onderdeel van de dagelijkse Lam Rim meditatie is een visualisatie van al onze leraren. Je begint met Boeddha in het centrum en al je andere leraren daar om heen. Als je Christen bent kun je natuurlijk Jezus in het centrum plaatsen. De volledige meditatie is me nog wat veel, maar het voelde vannacht wel goed om al mijn leraren te overdenken (of degenen die ik me nog herinner) en hen in gedachten te bedanken voor hun moeite.

De Lam Rim instructies zeggen dat zelfs het vergeten van een leraar in deze meditatie al een hindernis op het pad is. Dat kan zo zijn, maar als spirituele reiniging is het waarschijnlijk primair van belang om op zijn minst de docenten te herinneren aan wie we in het verleden negatieve gedachten verspild hebben. Met andere woorden: de leraren te bedanken waar we problemen mee hadden.

Bij voorbeeld: ik had in de tweede klas een lerares, haar naam is in mijn geheugen gebrand al zal ik hem niet noemen … ze onderwees de tafels (1×1=1 etc) zoals gebruikelijk in de tweede klas (groep 4). Spijtig genoeg lukte het mij maar niet die tafels in mijn hoofd te krijgen. Dat kon ze maar niet geloven, ongetwijfeld omdat ik verder niet een van haar slechtste leerlingen was. In plaats van dat ze gewoon accepteerde dat het me niet lukte, bleef ze me er maar over lastig vallen. Ik denk dat ze gedacht moet hebben dat ik mijn best niet deed. Het resultaat was dat we een jaar lang ruzie gehad hebben. In mij liet het een onuitwisbare frustratie achter over mijn gebrekkige geheugen. We hebben allemaal onze zwakke kanten in het leerproces en mijn zwakste punt is mijn geheugen.

Dat is nu eenmaal zo en ik zal jullie niet lastig vallen met de details van hoe dat mijn leren beïnvloed heeft. Tenslotte heb ik twee HBO diploma’s op zak en niet veel te klagen over mijn brein. Ik bedoel objectief, in vergelijking met andere mensen. Subjectief is, zoals zo vaak, een heel ander verhaal.

Hoe dan ook, ik werd tijdens de Lam Rim week weer met mijn geheugen beperkingen geconfronteerd in verband met de Tibetaans Boeddhistische rituelen die onderdeel van het dagelijkse programma waren. Feitelijk deed men niet moeilijk over mijn onvermogen om met elk gebed mee te doen. Maar voor mij, met die docent nog in mijn systeem, was het een confrontatie. Ik werd aan haar herinnerd en denk dat ik dieper gegaan ben in het verwerken dan eerder.

Je kunt je voorstellen dat het nogal een stap is om dankbaarheid voor deze docent op te roepen. Maar dat lukt toch wel: ze moet me dat jaar een heleboel geleerd hebben. Lezen, de basis van vermenigvuldigen, aardrijkskunde, geschiedenis… En dat vurige koppige meisje in toom houden kan niet makkelijk geweest zijn.

Als voormalig docent weet ik hoe moeilijk het kan zijn om te proberen eerlijk met elke leerling om te gaan. Zeker, het is een plicht, maar jammer genoeg is het ook zo goed als onmogelijk. Althans, het was voor mij onmogelijk. Hoe kan ik haar verwijten wat mijzelf ook niet lukte toen ik het probeerde?

Natuurlijk heb ik ook goede docenten om dankbaar te zijn. In feite, over het algemeen, was school een prettige plek om te zijn.

In de Lam Rim wordt gezegd dat de leraar (guru) de basis is voor alle goede kwaliteiten. Rationeel bekeken vind ik dat nogal ver gaan. Maar ze hebben toch wel een punt: heel erg veel van onze positieve eigenschappen gaan terug naar goede voorbeelden. Of het nu om mijn ouders gaat (ook leraren), scouting leiding of leraren op school: er is veel dat ik geleerd heb van mensen die om me gaven. En ik kan nog verder gaan: ik kan me geen van mijn positieve kwaliteiten voor de geest brengen die niet een basis heeft in de woorden of houding van iemand in mijn omgeving.

De andere kant van de munt is natuurlijk het vermogen om te luisteren en woorden van wijsheid te horen, maar hoewel de Lam Rim ons ook daar aan herinnert, is het een minder inspirerend meditatie onderwerp. Laat het duidelijk zijn: overdenken hoe goed ik heb kunnen leren helpt niet om spirituele kwaliteiten als nederigheid en dankbaarheid te ontwikkelen. Wat wel helpt is om te overdenken wat voor moeite anderen hebben moeten doen zodat ik die dingen kon leren.

Ik ga door de Lam Rim in de volgorde van mijn eigen verwerking van het materiaal, niet in de traditionele volgorde. Jullie zullen mij die methode moeten vergeven en een echte Lam Rim docent moeten vinden als deze serie je inspireert.

Als je dit interessant vond, bekijk dan ook:

Jiddu Krishnamurti als mens van zijn tijd

Katinka Hesselink - Overpeinzende.nl — Wed, 06 Apr 2011 08:56:15 +0000

Laat ik beginnen met te zeggen dat ik, sinds ik regelmatig mediteer, weer meer respect voor Jiddu Krishnamurti heb. Hij omschrijft de ervaring zo goed. Maar toch, het is niet met dank aan Krishnamurti dat ik begon met mediteren en zijn leringen waren ook geen hulp bij het DOEN ervan. En dat is precies de grens aan zijn leringen: hij was geen meditatie leraar.

Recent schreef iemand mij over zijn respect voor Krishnamurti als anti-leraar. Diegene omschreef dat hij zo’n hekel had aan mensen die andere mensen probeerden dingen te laten doen, en denken. Krishnamurti was in vergelijking zo heerlijk puur.

Klopt. Hij was niet betrokken genoeg bij de wereld om dat type fout te maken. En ja, dat is kritiek van mij aan Krishnamurti. Het vergt betrokkenheid om mensen te helpen en ja, dat betekent het risico te veel te doen. Maar overdrijven is beter dan het niet proberen.

Maar goed, ik zeg dat allemaal vanuit de context van mijn eigen leven aan het eind van de 20ste en begin 21ste eeuw.

In dit stuk wil ik eens kijken naar Krishnamurti in zijn context en ik denk dat jullie met me eens zullen zijn dat hij precies deed wat hem het meeste populariteit zou opleveren.

Met andere woorden: bewust of onbewust wist hij precies wat gezegd moest worden om hem zo groot te maken als hij werd.

Om te beginnen gaf de Theosofische Vereniging hem een wereldwijde bekendheid door aan te kondigen dat hij de komende wereldleraar was. Niet precies de huidige wereldleraar, maar het valt te betwijfelen of het publiek die nuance begreep.

Toen, juist op het moment dat een maximum aan mensen bekeerd was, en de rest zich rot lachte om de situatie, ontmantelde hij De Orde van de Ster. Dit bracht hem respect van hen die eerst gelachen hadden en hij verloor niet veel van de toewijding van de mensen die hem toegewijd waren.

Het was prachtig uit oogpunt van PR.

En het resultaat was dat hij echt een wereldleraar werd, in de letterlijke zin dat hij de rest van zijn leven de wereld rond gereisd heeft en lezingen heeft gegeven.

Recent is aangetoond dat hij pas op hield met het boekje ‘Aan de Voeten van de Meester‘ te verkopen toen hij het financieel niet meer nodig had. Dat is het enige motief dat denkbaar is, aangezien het boekje impliciet een heel andere boodschap heeft dan in Krishnamurti’s latere werk. Begrijp me niet verkeerd: ik zou het waarschijnlijk precies zo doen. Maar mensen hebben dit feit genegeerd, doordat ze geloofden in Krishnamurti’s claim dat hij niet meer wist of hij het geschreven had.

Laten we ons de jaren 30 van de 20ste eeuw voorstellen. Er was een financiële crisis. Overal ter wereld diepe armoede. De rijken verloren hun fortuin. De armen werden nog armer. Autoriteit viel onderuit. De eerste wereldoorlog was nog niet vergeten en de tweede zat er aan te komen. Nietzsche was populair vanwege zijn duistere nihilisme.

Het was een tijd voor spiritualiteit, maar voor een spiritualiteit die organisaties niet meer zo serieus nam. Organisaties als een gezonde vorm was een 19de eeuws concept. Mensen begonnen het te wantrouwen, al liet een volledige uiteenvalling van de ‘ismen’ tot de jaren 80 op zich wachten.

In die zin was Krishnamurti zijn tijd misschien vooruit. Maar ja, uiteindelijk moest ook hij er aan geloven: zijn leringen werden georganiseerd. Zeker, de Krishnamurti foundations zijn niet zo strak georganiseerd als de Theosofische Vereniging, maar het zijn organisaties. Je kunt er niet om heen te organiseren. In die zijn bleek hij eenvoudig ongelijk te hebben.

Mijn voornaamste kritiekpunt op Krishnamurti is dat hoewel hij geniale vragen stelde, en opmerkingen maakte die van diep inzicht getuigde, hij uiteindelijk niet genoeg een leraar was.

Maar had hij meer een meditatieleraar kunnen zijn zonder aan populariteit in te boeten? Ik denk het niet. De populaire meditatie leraren kwamen pas in de jaren 60 op. De mensen die serieus meditatie onderwezen voor die tijd werden niet populair. Was dat Krishnamurti’s motivatie? Ik denk niet bewust. Ik denk echter wel dat hij goed aanvoelde wat mensen konden en wilden horen, en binnen die kaders werkte. Zeker: hij zei wat hij vond dat gezegd moest worden. Ik denk dat hij in die zin eerlijk was. Maar als hij nu geleefd had, wat had hij dan gedaan?

Meditatie gebeurt niet zomaar. Het moet gedaan worden. En als je eenmaal echt bezig bent, dan heeft het zin om voorbij wat je geleerd hebt te gaan. Maar de meeste mensen hebben een basale instructie nodig om te beginnen. Zelfs al is het alleen maar zitten, met een boek erbij of een echte leraar om mee te praten.

De mensen waren hier in Krishnamurti’s vormende jaren niet klaar voor. Hij zelf mediteerde zijn hele leven lang, maar hij onderwees het niet serieus. Ok, in een paar van zijn gesprekken met leerlingen op zijn scholen kwam het onderwerp ter sprake. Wat hij onderwees zou tegenwoordig vermoedelijk mindfulness meditatie genoemd worden. Maar aangezien we niet geacht worden Krishnamurti met anderen te vergelijken, zeggen maar weinigen dit.

Misschien is mijn grootste probleem met Krishnamurti wel zijn gebrek aan commitment.

Als je dit interessant vond, bekijk dan ook:

Is de kwaliteit van een spirituele leraar te voelen?

Katinka Hesselink - Overpeinzende.nl — Wed, 17 Nov 2010 15:09:01 +0000

Kort geleden kreeg ik een boek ter recensie dat ik na een paar minuten lezen neer gelegd heb omdat het me onrustig maakte. Een paar dagen geleden hadden we een spirituele leraar in Loge Den Haag van de Theosofische Vereniging die de hele zaal tot rust bracht. Ik bedoel niet gewoon dat we luisterden, maar dat de hele atmosfeer anders was. We hadden na afloop niet eens genoeg vragen om de tijd na de pauze te vullen…

Kwa metafysica ben ik het niet helemaal met hem eens, de reden dat ik zijn naam hier niet noem (makkelijk op te zoeken overigens), maar het was duidelijk dat hij ons collectief in een meditatieve toestand bracht. Ik heb zelfs, toen ik thuis kwam, een tijdje gemediteerd. Deed me denken aan de meditatieve toestand waar ik regelmatig zonder moeite in kwam toen ik jonger was.

Die man had wat de Indiërs ’darshan’ noemen. Alleen al het zien van een spirituele leraar wordt geacht een zegen te zijn. Hoe ‘hoger’ de leraar, hoe sterker het effect.

Recent vroeg iemand mijn mening over een paar theosofisch relevante leraren: Alice Bailey, Benjamin Creme … Ik antwoordde dat ze niet mijn ding waren. Dat Alice Bailey op mij over komt, op basis van haar autobiografie, als authentiek. Maar toch, haar boeken spreken me niet aan. Met Benjamin Creme is het erger: ik heb geen idee waar hij het over heeft. Wat is de boodschap? Wat probeert hij ons duidelijk te maken?

Het gevoel dat je bij leringen krijgt is vaak, lijkt mij, wat ons bij de ene of de andere leraar doet blijven. Hier komen persoonlijkheidsverschillen en voorkeuren bij kijken. Sommige auteurs en leraren passen bij je, anderen niet.

Maar toch. Een populaire spirituele leraar in Nederland (kunnen jullie raden wie ik bedoel?) heeft me recent voor een van zijn lezingen uitgenodigd. Ik neem aan dat hij, of zijn volgelingen, me wilden bekeren. Ik ging niet, want de vorige (eerste en laatste) keer dat ik naar een lezing van hem ging deed hij oefeningen met ons die op mij overkwamen als hypnose. Ik ben gevoelig voor dat soort dingen en kon na afloop nauwelijks lopen. Ik weet zeker dat precies dat effect, gelukkig ongetwijfeld lichter bij de meeste mensen, is precies wat hem zo populair maakt.

Er zijn hier twee losse dingen: het gevoel dat een echte spirituele leraar op roept, en het misleidende gevoel dat een niet zo goede leraar oproept. Maar toch, wat is er anders om een leraar op te beoordelen?

Als je dit interessant vond, bekijk dan ook:

Verse spirituele leringen en leraren zijn het beste?

Katinka Hesselink - Overpeinzende.nl — Tue, 31 Aug 2010 06:38:19 +0000

Ik droomde vannacht over half bedorven fruit. Sonde dat ik het niet had opgegeten. Het gaat me nu even niet om wat die droom betekent, maar om de mogelijke toepassing op het spirituele leven in het algemeen. Wat denken jullie dat beter werkt: een klassiek spiritueel boek, of leraren die de zaak vertalen naar het huidige leven? Oftewel, zijn leraren als Thich Nhat Hanh, de Dalai Lama en Eckhart Tolle ‘beter’ voor ons dat de Boeddha?

Comment Zen

Als je iemand niet begrijpt, of het niet met ze eens bent, wil dat nog niet zeggen dat die persoon dom is. Hou het alsjeblieft beleefd, vriendelijk en inhoudelijk. Denk er aan dat je die ander alleen via zijn of haar woorden kent.

Als je dit interessant vond, bekijk dan ook:

Michael Mirdad: vijf stadia in proces van ziele transformatie

Katinka Hesselink - Overpeinzende.nl — Wed, 09 Dec 2009 11:23:32 +0000

Twee week geleden schreef ik over spirituele evolutie vanuit het perspectief van lange termijn cycli. In de 41 (!) reacties kwam men al snel uit op het veel praktischer en persoonlijker proces van spirituele evolutie waar we allemaal in zitten. Net als, zo te zien, de meeste lezers hier, kan ik me niet zo druk maken om 2012. Ik heb echter wel, net als ieder ander, te maken met persoonlijke uitdagingen. Michael Mirdad, vooral bekend als schrijver over heilige seksualiteit, heeft een boek uitgebracht over spirituele transformatie: You’re Not Going Crazy…You’re Just Waking Up! The Five Stages of Soul Transformation Process.

Mirdad kijkt naar spirituele transformatie als een cyclus met vijf stadia. We gaan steeds weer door die vijf stadia: elke keer weer het verleden los latend en onszelf opnieuw uitvindend. De enige manier om uit de cyclus te stappen is zo bewust te worden van ons eigen groei proces dat we onze lessen leren zonder dat het leven een hint hoeft te geven.

Maar goed, die laatste zin betekent vermoedelijk niet zoveel, tenzij je Michael Mirdad’s werk al kent. Hier volgen de vijf stadia waarover Michael Mirdad het heeft (mijn uitleg):

Dismantling (uiteenvallen): Je leven lijkt uit elkaar te vallen en niets is meer zoals je het kende.
Emptiness (leegte): Je emoties krijgen door wat er allemaal veranderd is en je voelt je depressief en alleen.
Disorientation (desoriëntatie): Je probeert te begrijpen wat er gebeurt is en hoe je verder moet, maar dat lukt niet zo erg goed.
Re-building (opnieuw opbouwen): De hoop ontstaat dat alles goed komt, want er beginnen puzzelstukjes op hun plaats te vallen.
A New Life (nieuw leven): Alles lijkt goed te gaan. Je zult moeten oppassen voor nieuwe illusies die weer nieuwe problemen zullen opleveren.

Mirdad geeft al aan dat de eerste drie kunnen worden samengevat als uiteenvallen en de laatste twee als opnieuw opbouwen.

In mijn inleiding gaf ik al een beetje aan wat Michael Mirdad ziet als de manier om te voorkomen dat je keer op keer in die fase van uiteenvallen terecht komt: meester worden van je eigen pad. Hij onderscheidt (p. 15) drie soorten mensen: slachtoffers, leerlingen en meesters.

Het slachtoffer laat de moeilijkheden van het leven over zich heen komen zonder daarin mogelijkheden voor groei en genezing te zien. Dit betekent dat hij of zij nooit aan opnieuw opbouwen toekomt en door de drie fases van uiteenvallen zal blijven draaien. Leerlingen doen hun best om mee te werken met de veranderingen die het leven opwerpt en hun leven te verbeteren. Dit maakt het mogelijk dat ze in de opnieuw opbouw fases terecht komen (4 en 5). Meesters, in deze zin, zijn mensen die ‘het spirituele bewustzijn hebben ‘de ziel zelf te zijn‘ die het transformatie proces in gang zet. Meesters wachten niet tot het leven ontmanteld wordt, maar zorgen zelf dat ze die aspecten los laten die hun spirituele pad in de weg zitten.

Michael Mirdad heeft ‘Een Cursus in Wonderen’ uitgebreid bestudeerd, dus is het geen verrassing dat hij onvoorwaardelijke liefde als de voornaamste les ziet die geleerd moet worden (p. 14). Wordt vervolgd met een interview op dit blog met Michael Mirdad…

[Michael Mirdad schrijft in zijn interview dat: Het voornaamste punt van het heropbouw stadium is niet dat we door zullen gaan naar nieuwe lessen en problemen. Het punt van het halen om over die brug te gaan naar een nieuw niveau van liefde en vertrouwen is dat wanneer we leren te functioneren op dit nieuwe niveau, we minder problemen aan trekken. Ook dat als we dan toch een crisis hebben, we in staat zijn er gemakkelijker doorheen te gaan.]

Als je dit interessant vond, bekijk dan ook:

Als yoga stress geeft: over de leraar / lerares

Katinka Hesselink - Overpeinzende.nl — Wed, 18 Nov 2009 11:46:03 +0000

Yoga wordt normaal gesproken gezien als een hulp bij het managen van stress. Ik kan dat bevestigen: met de juiste docent kan yoga heel emotioneel gezond zijn. Op weg terug naar huis heb ik vaak een grote glimlach op mijn gezicht gehad die er daarvoor zeker niet was.

Maar toch, toen ik me vorige week op mijn eerste serieuze theosofische lezing aan het voorbereiden was, besloot ik NIET naar yoga te gaan. Ik was druk bezig de laatste voorbereidingen te treffen en mijn stress te reguleren: een boek lezen o.a. Ik vermeed de yogales omdat mijn lerares, naast een hele goede gids door ons lichaam, een beetje ‘needy’ is. Is daar een goed Nederlands woord voor?

Ze maakt drukte om mensen die niet op komen dagen, om mensen die niet na afloop een kopje thee mee drinken, om leerlingen die niet van te voren aankondigen dat ze niet komen. Paradoxaal genoeg was dat precies de reden dat ik, onaangekondigd, niet op kwam dagen.

Ik ging niet omdat ik, in mijn gestreste toestand, het idee had dat haar houding me alleen maar nog gestrester ging maken.

Dat is, denk ik maar, de reden dat onthechting zo belangrijk is bij spirituele leraren.

Als je dit interessant vond, bekijk dan ook:

Osel Hita Torres ofwel Lama Osel gaat films maken

Katinka Hesselink - Overpeinzende.nl — Mon, 15 Jun 2009 11:28:02 +0000

Dit is een waar gebeurd verhaal dat iemand mij e-mailde omdat het hen deed denken aan Jiddu Krishnamurti’s leven. Dus: iemand die opgevoed is om leraar te zijn, stapt uit zijn traditie en gaat iets heel anders doen. Lama Osel was het kind van Spaanse ouders, maar werd opgevoed als de reïncarnatie van Thubten Yeshe. Hij werd nogal geïsoleerd opgevoed in Tibetaan Boeddhistische stijl: hij ontmoette alleen zijn leraren en andere kinderen die geacht werden lamas te worden. TV, film en moderne muziek waren verboden.

Zijn eerste disco ervaring was een schok. “Ik stond versteld, kijkend naar al die dansende mensen. Wat deden al die mensen, op en neer springend, aan elkaar klevend, in een doos vol rook?” [The Guardian]

Lama Osel ging film studeren en nam zijn oorspronkelijke Spaanse naam weer aan: Osel Hita Torres.

Hij staat oog in oog met het dilemma wat religieuze mensen overal, ook in het Tibetaans Boeddhisme, onder ogen moeten zien. Hoe moet de moderniteit met religie gecombineerd worden? Osel’s verhaal is onder andere zo aansprekend omdat hij geboren werd in een Westers gezin. Als zijn ouders ervoor gekozen hadden om hem Boeddhistisch op te voeden, maar een normale jeugd te geven, dan was het heel anders afgelopen. Althans, dat neem ik aan.

In Krishnamurti’s opvoeding kozen Besant en Leadbeater ervoor om hem juist wel bekend te maken met Westerse (Engelse) normen, waarden en gewoonten. Ze gaven hem een Westerse opvoeding, naast zijn spirituele training. Dat voorkwam niet dat hij zijn eigen pad koos, maar heeft hem misschien wel op praktische punten geholpen.

Osel’s leraren kozen ervoor om moderniteit bij hem weg te houden. Zoals Robert Thurman constateert in het artikel in Times of Osel:

Robert Thurman, Boeddhistisch onderzoeker, voormalig monnik en vriend van de Dalai Lama, herinnert zich dat hij zich zorgen maakte toen hem jaren geleden verteld werd dat Hita traditioneel getraind zou worden in India. Thurman’s punt: “Als hij een traditionele Tibetaanse [opleiding] had gewild, had hij in een Tibetaans gezin in ballingschap kunnen incarneren.” Het resultaat van het beleid, zegt hij, is dat Hita “weg gebroken is met een volslagen identiteitscrisis.” Thurman denkt dat na enige tijd in onze “drukke postmoderne wereld,” Hita de waarde van de Tibetaanse traditie zal kunnen zien, “waar hij zich dan mee kan bemoeien of niet, uit eigen keus.” En, voegt hij toe, “More power to him!”

De FMPT, de organisatie waarvan Osel als leider geselecteerd was, is een vreemde combinatie van traditioneel Gelugpa Boeddhisme (een stroming binnen het Tibetaans Boeddhisme) en moderniteit. De voortzetting van de Tibetaans Boeddhistische filosofische en spirituele traditie wordt gewaarborgd door leken te onderwijzen wat in vroeger tijden monniken leerden. Het is dan ook een erg studieuze traditie. Leerlingen (dat is het juiste woord) worden geacht niet alleen te mediteren en die eden af te leggen waar ze klaar voor zijn, maar ook Tibetaans te leren, Gelugpa filosofie en de traditionele manieren om Boeddhistische filosofie te bediscussiëren.

Het lot heeft er voor gezorgd dat ik een aantal mensen in de FMPT ken, in Nederland. Wat ik hier opschrijf is gebaseerd op wat zij mij vertelden. Het is duidelijk dat de FMPT helpt de theologische school van de Gelugpa Boeddhisten levend te houden, maar ze is niet erg succesvol in de brug naar de Westerse mens toe. Dat wil zeggen, Westerse mensen, zeker Nederlanders, willen graag praten over wat ze leren. Maar om van ze te verwachten dat ze dat op de ritualistische manier van de Tibetaanse lama’s doen, is onredelijk. Het wordt keer op keer geprobeerd, maar nooit met veel succes. Vanuit de geschiedenis van het Boeddhisme gezien is dit niet meer dan logisch. De Tibetaanse debat traditie begon als niet meer dan je zou denken: mensen die Boeddhistische filosofie bespraken. Maar met de isolatie in Tibet kristalliseerden de debatten zich – en komen nu over als uit het hoofd geleerd.

Nu dat het Tibetaans Boeddhisme uit Tibet bevrijd is (vergeef me die uitdrukking), moet het de wereld onder ogen zien en debat opnieuw uitvinden. Misschien, als Lama Osel klaar is met zijn films en documentaires, kan hij terug komen in de FMPT en helpen de vorm te moderniseren met behoud van de essentie? Maar, op grond van wat hij op de FMPT website zegt, kunnen we misschien nog radicalere pogingen van hem verwachten. Hij zegt daar:

Voor mij persoonlijk is het zaak nieuwe manieren te vinden om de ware natuur van ons wezen te ontdekken. Er is geen scheiding tussen mij en de FMPT – we werken allemaal samen op zo veel manieren en terreinen. De mensheid is ons kantoor. Daarnaast ben ik niet echt gekwalificeerd in Boeddhistische studies, aangezien ik ze niet heb afgemaakt, dus samenwerking is essentieel.

Ik probeer dus om een nieuwe manier te vinden voor deze toekomstige generatie. Een van de manieren is door muziek, films en audio-visuele technieken. In een film kan je zoveel verschillende verhalen condenseren. Je kan er muziek in doen, verschillende situaties en boodschappen. Alleen een zonsondergang kan al vrede genoeg zijn om een meditatief moment in jezelf te vinden. Er zijn zoveel miljoenen mogelijkheden in films. en niet alleen in films, maar in documentaires: ergens heen gaan en mensen interviewen die misschien een niveau op hun pad gevonden hebben waardoor ze vrede met zichzelf hebben, en zoveel meer …!!!

Die eerste zin herinnert aan Krishnamurti’s radicale perspectief, dus laat ik het herhalen: “Voor mij persoonlijk is het zaak nieuwe manieren te vinden om de ware natuur van ons wezen te ontdekken.”

Osel, ik ben erg benieuwd waar je terecht zult komen en vraag me af of je ooit weer in de schoenen van ‘Lama Tenzin Osel Rinpoche’ zult stappen‘. Maar laat me afsluiten met twee citaten uit het oorspronkelijke Spaanse tijdschrijft dat de huidige media aandacht op gang heeft gebracht:

Osel wordt emotioneel als hij de Dalai Lama ziet verschijnen. Als de Boeddhas werkelijk bestaan, zou hij een van hen zijn. Hij is een verlicht mens.”

De verantwoordelijkheid van leraarschap is altijd zwaar voor hem geweest. Zijn hart zegt hem dat op dit moment geleerd moet worden. De letterlijke betekenis van Lama is leraar, en ik ben geen leraar. Een goede lama is iemand die het niet uit maakt wat mensen van hem denken en die eerst aan anderen denkt en dan pas aan hemzelf. Dat is hoe ik lamaschap zie, een goed mens.

Als je dit interessant vond, bekijk dan ook:

Jiddu Krishnamurti en theosofie (en occultisme)

Katinka Hesselink - Overpeinzende.nl — Thu, 21 May 2009 10:58:24 +0000

Naar aanleiding van een vraag van Gino:

Jiddu Krishnamurti is vooral bekend van de manier waarop hij de Theosofische Vereniging verliet. Minder bekend, maar beschreven in de biografie van Pupul Jayakar, is dat hij op het eind van zijn leven liet merken wel een occult wereldbeeld te hebben. Op blz. 382 van de Engelse editie overdenkt hij zijn eigen leven, de plek van India in de wereldgeschiedenis en de Theosofische Vereniging. Terwijl hij Radha Burnier vraagt president van de Theosofische Vereniging te worden, laat hij vallen engelen om zich heen te hebben. Het klinken als beschermengelen. Hij heeft ze niet meer allemaal nodig – wil Radha er niet twee?

Zijn punt lijkt te zijn dat India net zo weinig spiritueel is als de rest van de wereld, op dit moment, maar dat de grond er nog wel goed is. Wil Radha niet helpen die grond weer te laten bloeien door president van de Theosofische Vereniging te worden?

Dit verklaart ook nog even waarom Radha Burnier er op stond zich verkiesbaar te stellen, toen bleek dat de andere candidaat niet in India wilde wonen.

Om Krishnamurti recht te doen, moet ik nog even citeren wat hij over helderziendheid zegt:

Buitenzintuigelijke waarneming, helderziendheid, occulte vermogens, kunnen het denken niet bevrijden van verwarring en ongeluk; een gevoelig bewustzijn van onze gedachten en motieven, van waaruit onze woorden en handelingen ontstaan, is het begin van blijvend begrip en liefde. Zelf-controle, discipline, zelf-bestraffing of verzaking kunnen het denken niet bevrijden. Maar voortdurend bewust zijn en flexibel zijn brengen helderheid en kracht. Alleen bewust worden van de oorzaak van onwetendheid, het proces van verlangen begrijpend, en haar dualiteit van tegengestelde waarden, is er vrijheid van ongeluk. Dit onderscheidend bewustzijn moet in ons leven beginnen in de relatie met dingen, mensen en ideeën, met onze verborgen gedachten en dagelijkse handelingen.

In de context van de biografie van Pupul Jayakar is het duidelijk dat we hieruit niet moeten conluderen dat helderziendheid onzin is, alleen dat het niet belangrijk is. Hij ontkent ook niet dat het deel is van zijn eigen leven – sterker: dat soort zaken zijn wel degelijk in zijn eigen leven belangrijk geweest. Alleen niet belangrijk genoeg om publiek over te praten.

Als je dit interessant vond, bekijk dan ook:

Het onbewustzijn regelen – over bezetenheid en mediums

Katinka Hesselink - Overpeinzende.nl — Tue, 19 May 2009 09:33:57 +0000

Ik ben bezig met een stukje over channeling en mediumschap, maar het is een moeilijke bevalling. Een van de onderwerpen die erbij horen is het omgaan met het onderbewustzijn.

Onze psychologen zijn op dit vlak goed bezig. We wisten natuurlijk al dat herhaling belangrijk is als het om leren gaat. Wat we nu leren is dat rust ook belangrijk is. Een goede nachtrust, geeft het brein de tijd om te integreren wat geleerd is. Dat is de reden waarom het beter is om elke dag een uur bezig te zijn als je een taal wilt leren, dan om een hele dag te stampen en dan niets te doen. Het onbewuste – dat deel van het brein dat bezig gaat terwijl we zelf met andere dingen bezig zijn – heeft dan de tijd tussen de studie door om de informatie te organiseren.

In de antropologie is bezetenheid een onderwerp dat niet tot ‘cultuur’ kan worden gereduceerd. Het algemene patroon is dat iemand met een lage status bezeten raak en boodschappen van geesten brengt. De mensen daar om heen moeten er achter komen of het ‘goede’ of ‘kwade’ geesten zijn. In dat proces is het resultaat meestal dat die persoon meer krijgt van wat ze nodig heeft, en dan houden de aanvallen op. Maar sommige mensen promoveren van bezetenheid naar het leren controleren van de geesten. Deze mensen worden sjamanen genoemd in het antropologisch discours.

Sjamanen gebruiken hun band met de geestelijke wereld om de hele gemeenschap te dienen. Als de sociale structuur verandert, verandert ook vaak de cultuur van bezetenheid. In Sri Lanka bijvoorbeeld vinden vrouwen een hogere status door op gezette tijden bezeten te raken. Deze priesteressen hebben geen plek in de traditionele religieuze orde, maar vinden een nieuwe plek in het stadscircuit.

Ik pretendeer niet dit helemaal te begrijpen. Maar gedeeltelijk gaat het denk ik om mensen die het onbewustzijn leren kennen en bewustzijnstoestanden onderzoeken waar we normaal gesproken weinig mee te maken hebben. Wie die bewustzijnstoestanden weet te integreren en controleren heeft een wijdere basis dan gewone mensen. Zo iemand heeft bewuste toegang tot culturele lagen en emotionele aspecten van het leven die in andere mensen onbewust blijven. Dit is ook een van de waardes van psychotherapie en een reden waarom er zoveel bewondering is voor mensen die uit moeilijke tijden triomfantelijk naar voren komen.

Dit soort mensen transcenderen de normale beperkingen in het leven en creëren iets nieuws. Iets beters. De maatschappij beloont hen met status en een luisterend oor. Maar vaak is de boodschap niet meer dan ‘ook jij kan tegenslag overwinnen’. En dat is niet altijd waar, want de bewondering komt voort uit het feit dat het zo vreselijk moeilijk is om wat IS te overwinnen.

Het debat over mediumschap is moeilijk, omdat de onderliggende vraag is: is deze persoon overgeleverd aan haar onbewuste, of heeft ze het geïntegreerd en getranscendeerd? Met andere woorden: is wat ze brengt niet meer dan troostend, of voegt ze iets nieuws toe? Zijn er wijze inzichten, of krijgt de emotionele wond een pleister zonder dat die gereinigd wordt?

Als je dit interessant vond, bekijk dan ook:

Rudolf Steiner en Theosofie – lokale tegenover universele wijsheid

Katinka Hesselink - Overpeinzende.nl — Thu, 14 May 2009 08:46:06 +0000

Ik ben ‘Rudolf Steiner Erdenleben und Werken’ (ofwel Rudolf Steiner’s Aardse leven en werk) van G. Wachsmuth aan het lezen. Het is een goede biografie, hoewel duidelijk geschreven door iemand die Steiner toegewijd is. Hij vertelt het verhaal van Steiner’s leven zoals Steiner dat zelf graag zou hebben gezien. Voor mij is dat prima: ik ben zowel in de idealen en mythologie van de Antroposofie geïnteresseerd als in de dagelijkse feiten.

Ik heb het boek nog niet uit, ik ben nog steeds bezig met de jaren dat Steiner lid was van de Theosofische Vereniging. Het is al wel duidelijk dat Steiner zijn eigen prioriteiten had, zijn eigen richtingsgevoel, en dat had niet veel met de Theosofische Vereniging te maken. Doordat Wachsmuth heel grondig verslaat wat Steiner over welk onderwerp in welk jaar gezegd heeft, is het goed na te gaan dat hij al bedenkingen bij de TS (Theosophical Society) had voordat hij haar verliet/er uit gezet werd. Vanuit mijn perspectief gezien was hij hierin hypocriet, maar daarover later meer.

Laten we beginnen met Steiner’s missie op aarde, zoals hij dat waarschijnlijk zag: hij wilde de Westerse wijsheid integreren met de Esoterische traditie. Hij wilde de onderliggende waarheden in Goethe’s werk naar boven brengen, net als van andere filosofen uit het ‘Abendland’. Abendland (let. Avondland) is Duits voor wat ook wel de occident of de Westerse Cultuur genoemd wordt. De term wordt in Wachsmuth’s boek specifieker gebruikt: die mensen die in hun cultuur de Romeinse, Germaanse en Christelijke erfenis verenigd hebben.

Denk er aan dat Steiner tijdens zijn leven de afbraak van het Duitse Rijk, het verlies van macht van Duitsland na de eerste wereldoorlog allemaal mee maakte. Omdat hij in 1925 overleden is, heeft hij de armoede van de jaren 30 niet mee hoeven maken die Duitsland hard zou treffen en haar zou voorbereiden op Hitler.

Wat Steiner in de grond gedaan heeft, denk ik, is opkomen voor Duitse wijsheid – en haar relevant gemaakt heeft voor de 20ste eeuw door haar te combineren met de spirituele en wetenschappelijke inzichten van zijn tijd. Hij integreerde de belangrijkste theosofische ideeën in zijn antroposofie: karma, reïncarnatie en de menselijke spirituele evolutie. Natuurlijk gaf hij een persoonlijke invulling aan dat laatste idee. Ik zeg ‘natuurlijk’ omdat dat voor iedereen geldt die het onderwerp heeft behandeld. Het blijkt heel moeilijk om elk detail in een visie van menselijke spirituele evolutie te vatten. De laatste waar ik mee bekend ben is Ken Wilber, maar Blavatsky was Steiner al voorgegaan.

Steiner zag de theoretische inslag van de meeste theosofische lezingen en vond dat maar niets. Hij vertelde een keer over discussies om scholen te bouwen, tijdschriften op te zetten en dergelijke. Zijn reactie: discussiëren hierover heeft weinig zin, laten we ze gewoon doen (p. 140). Dat bewonder ik wel. Doen heeft het voordeel dat allerlei vragen die je van te voren stelt vanzelf opgelost worden. Plannen en hun uitvoering verschillen vaak zo fundamenteel dat het vaak goed is om aan te pakken. Dingen die niet werken kunnen altijd aangepast worden.

Het zou niet eerlijk zijn om te suggereren dat Steiner de Oosterse Wijsheid niet opnam die de Theosofische Vereniging naar het Westen bracht. Zo gaf hij bijvoorbeeld lezingen over Boeddha en Christus. Zijn conclusie was dat er overal ter wereld ingewijden waren en Boeddha daar een van was. Maar Christus was bijzonder. Zijn dood voor de mensheid te Golgotha was een unieke gebeurtenis in de geschiedenis die de menselijke evolutie fundamenteel veranderde. Inconsistentie in de Bijbel streek hij weg door te concluderen dat er twee Jezus kinderen geweest waren. Dit is een nogal unieke Christologie natuurlijk.

Om terug te keren tot mijn verhaal: Steiner was bezig met een locale (Germaanse) versie van wijsheid. Hier is niets mis mee, zolang het niet exclusief wordt. De meeste van ons hebben onze favoriete spirituele verhalen en ideeën en dat zijn vaak de verhalen waar we mee zijn opgegroeid. Maar, als president van de Duitse afdeling van de Theosofische Vereniging was het zijn taak om op te komen voor de vrijheid van elk lid om de waarheid te vinden waar ze maar wilden. Dit is waar de paradox of hypocrisie langs komt. Steiner benadrukte namelijk altijd dat mensen vrij moesten zijn om hun eigen waarheid te vinden en zelf moesten onderzoeken. Dit had hij gemeen met Annie Besant, maar hij lijkt het niet doorgehad te hebben. Hij vond dat Besant en C.W. Leadbeater vooral bezig waren een serie leringen op te bouwen waar mensen maar in hadden te geloven – met als enige alternatief weg gaan.

Uiteindelijk ging Steiner weg. Hij had de Antroposofische Vereniging al opgericht toen Annie Besant hem uit de Theosofische Vereniging zette omdat hij leden van de Orde van de Ster niet in de Duitse afdeling toe liet. Dit is hypocriet want het betekent, in de praktijk, dat mensen die kozen om lid te worden van de Orde van de Ster EN de Theosofische Vereniging (een nogal logische combinatie elders in de wereld), dat niet konden. Met andere woorden het werd: geloven in Steiner of weg gaan. Hij werd op dit punt dus precies waar hij Besant van beschuldigde. En dus moest ze hem wel uit de Theosophical Society zetten. Het is duidelijk dat hij dit wist: hij vond het tijd om zijn eigen pad te gaan en de meeste leden van de Duitse afdeling van de Theosophical Society gingen met hem mee.

Het resultaat is dat de Antroposofische Vereniging vooral over Steiner gaat. Er zijn in zijn naam scholen gestart, het veld van de alternatieve geneeskunde is opgezet, alternatieve landbouw en nog veel meer. Steiner’s leringen zijn heel erg praktisch en zijn om die reden in veel richtingen bijzonder vruchtbaar gebleken.

De Theosofische Vereniging daarentegen is nog steeds een plek waar mensen bij elkaar komen op zoek naar universele wijsheid. Je zult er lezingen over Boeddhisme, Yoga en alternatief Christendom vinden. De Theosofische bibliotheek in Adyar is wereldwijd nog steeds befaamd voor de zeldzame Indiase manuscripten die er bewaard zijn. Er is nauwelijks een onderwerp dat Theosofen niet willen bespreken. En ja, dat heeft als nadeel dat er vooral veel gepraat word en weinig gedaan. Hoe kan het universele ooit specifiek genoeg worden om in handeling omgezet te worden? Die vertaalslag wordt aan de individuele leden over gelaten, hoewel er op het vlak van goede doelen door de Theosophical Order of Service veel gedaan wordt in de VS, India, Pakistan en andere landen. En volgens goed theosofisch gebruik gebeurt dat zonder dat ideeën aan mensen worden opgedrongen en zonder dat de achtergrond van mensen uit maakt.

Voor mij persoonlijk is de zoektocht naar waarheid te belangrijk om lokale belangen mee te laten wegen. Alleen als we naar het geheel kijken – de hele mensheid – kunnen we onderliggende problemen echt begrijpen. Dit wordt in de huidige economische crisis geod duidelijk: lokale experts weten niet goed hoe er mee om te gaan. De oplossing komt van internationale samenwerking. Het zelfde geldt voor ecologische problemen: die beperken zich ook niet tot nationale grenzen. Vuile lucht gaat overal. De dalende PH in de zee is niet beperkt tot de Noordzee of Nieuw Zeeland. Klimaatverandering is een wereldwijd verschijnsel, ook al zijn de effecten lokaal heel verschillend.