Overpeinzende » Christendom

De betekenis van het Christelijke Kruis volgens Blavatsky

Katinka Hesselink - Overpeinzende.nl — Wed, 30 Jun 2010 11:18:21 +0000

Rafie vroeg, naar aanleiding van mijn stukje over symbolen, wat Blavatsky’s interpretatie is van het Christelijke kruis. Om te beginnen moet ik heel duidelijk zeggen dat Blavatsky er altijd van alles bij haalt. Symbolen betekenen iets afhankelijk van de symbolen er om heen.

Het Christelijke kruis, zo zegt Blavatsky, is een fallisch symbool. Dat wil zeggen: het is seksueel in betekenis. Horizontaal vrouwelijk, verticaal mannelijk. Zoals ik haar begrijp is het ook een beperkt symbool omdat de cirkel, het symbool voor het Al, de VolLedigheid, ontbreekt. Een kruis zo zonder iets er om heen kan alleen maar staan voor iets IN de wereld, niet voor het geheel, het universele.

Blavatsky vergelijkt de gekruisigde Jesus met de Griekse held Prometheus. Ook hij werd vastgenageld en moest lijden. In context van het spirituele leven is de aardse sensualiteit waar het kruis voor staat een heel goede plek om iemand te kruisigen.

Maar, na het kruis komt de transfiguratie, de verlossing. Door lijden wordt transformatie mogelijk.

Zo is de individuele interpretatie, maar Blavatsky hint ook naar een meer universele interpretatie: de geest daalt in de stof (dat is de mensheid collectief) en moet daar in lijden – door de stof.

Comment Zen

Dit is mijn interpretatie van Blavatsky’s interpretatie. Ik weet te weinig van het Goddelijke om hierover een mening te hebben. Alternatieve interpretaties zijn welkom.

Als je dit interessant vond, bekijk dan ook:

Rudolf Steiner en Theosofie – lokale tegenover universele wijsheid

Katinka Hesselink - Overpeinzende.nl — Thu, 14 May 2009 08:46:06 +0000

Ik ben ‘Rudolf Steiner Erdenleben und Werken’ (ofwel Rudolf Steiner’s Aardse leven en werk) van G. Wachsmuth aan het lezen. Het is een goede biografie, hoewel duidelijk geschreven door iemand die Steiner toegewijd is. Hij vertelt het verhaal van Steiner’s leven zoals Steiner dat zelf graag zou hebben gezien. Voor mij is dat prima: ik ben zowel in de idealen en mythologie van de Antroposofie geïnteresseerd als in de dagelijkse feiten.

Ik heb het boek nog niet uit, ik ben nog steeds bezig met de jaren dat Steiner lid was van de Theosofische Vereniging. Het is al wel duidelijk dat Steiner zijn eigen prioriteiten had, zijn eigen richtingsgevoel, en dat had niet veel met de Theosofische Vereniging te maken. Doordat Wachsmuth heel grondig verslaat wat Steiner over welk onderwerp in welk jaar gezegd heeft, is het goed na te gaan dat hij al bedenkingen bij de TS (Theosophical Society) had voordat hij haar verliet/er uit gezet werd. Vanuit mijn perspectief gezien was hij hierin hypocriet, maar daarover later meer.

Laten we beginnen met Steiner’s missie op aarde, zoals hij dat waarschijnlijk zag: hij wilde de Westerse wijsheid integreren met de Esoterische traditie. Hij wilde de onderliggende waarheden in Goethe’s werk naar boven brengen, net als van andere filosofen uit het ‘Abendland’. Abendland (let. Avondland) is Duits voor wat ook wel de occident of de Westerse Cultuur genoemd wordt. De term wordt in Wachsmuth’s boek specifieker gebruikt: die mensen die in hun cultuur de Romeinse, Germaanse en Christelijke erfenis verenigd hebben.

Denk er aan dat Steiner tijdens zijn leven de afbraak van het Duitse Rijk, het verlies van macht van Duitsland na de eerste wereldoorlog allemaal mee maakte. Omdat hij in 1925 overleden is, heeft hij de armoede van de jaren 30 niet mee hoeven maken die Duitsland hard zou treffen en haar zou voorbereiden op Hitler.

Wat Steiner in de grond gedaan heeft, denk ik, is opkomen voor Duitse wijsheid – en haar relevant gemaakt heeft voor de 20ste eeuw door haar te combineren met de spirituele en wetenschappelijke inzichten van zijn tijd. Hij integreerde de belangrijkste theosofische ideeën in zijn antroposofie: karma, reïncarnatie en de menselijke spirituele evolutie. Natuurlijk gaf hij een persoonlijke invulling aan dat laatste idee. Ik zeg ‘natuurlijk’ omdat dat voor iedereen geldt die het onderwerp heeft behandeld. Het blijkt heel moeilijk om elk detail in een visie van menselijke spirituele evolutie te vatten. De laatste waar ik mee bekend ben is Ken Wilber, maar Blavatsky was Steiner al voorgegaan.

Steiner zag de theoretische inslag van de meeste theosofische lezingen en vond dat maar niets. Hij vertelde een keer over discussies om scholen te bouwen, tijdschriften op te zetten en dergelijke. Zijn reactie: discussiëren hierover heeft weinig zin, laten we ze gewoon doen (p. 140). Dat bewonder ik wel. Doen heeft het voordeel dat allerlei vragen die je van te voren stelt vanzelf opgelost worden. Plannen en hun uitvoering verschillen vaak zo fundamenteel dat het vaak goed is om aan te pakken. Dingen die niet werken kunnen altijd aangepast worden.

Het zou niet eerlijk zijn om te suggereren dat Steiner de Oosterse Wijsheid niet opnam die de Theosofische Vereniging naar het Westen bracht. Zo gaf hij bijvoorbeeld lezingen over Boeddha en Christus. Zijn conclusie was dat er overal ter wereld ingewijden waren en Boeddha daar een van was. Maar Christus was bijzonder. Zijn dood voor de mensheid te Golgotha was een unieke gebeurtenis in de geschiedenis die de menselijke evolutie fundamenteel veranderde. Inconsistentie in de Bijbel streek hij weg door te concluderen dat er twee Jezus kinderen geweest waren. Dit is een nogal unieke Christologie natuurlijk.

Om terug te keren tot mijn verhaal: Steiner was bezig met een locale (Germaanse) versie van wijsheid. Hier is niets mis mee, zolang het niet exclusief wordt. De meeste van ons hebben onze favoriete spirituele verhalen en ideeën en dat zijn vaak de verhalen waar we mee zijn opgegroeid. Maar, als president van de Duitse afdeling van de Theosofische Vereniging was het zijn taak om op te komen voor de vrijheid van elk lid om de waarheid te vinden waar ze maar wilden. Dit is waar de paradox of hypocrisie langs komt. Steiner benadrukte namelijk altijd dat mensen vrij moesten zijn om hun eigen waarheid te vinden en zelf moesten onderzoeken. Dit had hij gemeen met Annie Besant, maar hij lijkt het niet doorgehad te hebben. Hij vond dat Besant en C.W. Leadbeater vooral bezig waren een serie leringen op te bouwen waar mensen maar in hadden te geloven – met als enige alternatief weg gaan.

Uiteindelijk ging Steiner weg. Hij had de Antroposofische Vereniging al opgericht toen Annie Besant hem uit de Theosofische Vereniging zette omdat hij leden van de Orde van de Ster niet in de Duitse afdeling toe liet. Dit is hypocriet want het betekent, in de praktijk, dat mensen die kozen om lid te worden van de Orde van de Ster EN de Theosofische Vereniging (een nogal logische combinatie elders in de wereld), dat niet konden. Met andere woorden het werd: geloven in Steiner of weg gaan. Hij werd op dit punt dus precies waar hij Besant van beschuldigde. En dus moest ze hem wel uit de Theosophical Society zetten. Het is duidelijk dat hij dit wist: hij vond het tijd om zijn eigen pad te gaan en de meeste leden van de Duitse afdeling van de Theosophical Society gingen met hem mee.

Het resultaat is dat de Antroposofische Vereniging vooral over Steiner gaat. Er zijn in zijn naam scholen gestart, het veld van de alternatieve geneeskunde is opgezet, alternatieve landbouw en nog veel meer. Steiner’s leringen zijn heel erg praktisch en zijn om die reden in veel richtingen bijzonder vruchtbaar gebleken.

De Theosofische Vereniging daarentegen is nog steeds een plek waar mensen bij elkaar komen op zoek naar universele wijsheid. Je zult er lezingen over Boeddhisme, Yoga en alternatief Christendom vinden. De Theosofische bibliotheek in Adyar is wereldwijd nog steeds befaamd voor de zeldzame Indiase manuscripten die er bewaard zijn. Er is nauwelijks een onderwerp dat Theosofen niet willen bespreken. En ja, dat heeft als nadeel dat er vooral veel gepraat word en weinig gedaan. Hoe kan het universele ooit specifiek genoeg worden om in handeling omgezet te worden? Die vertaalslag wordt aan de individuele leden over gelaten, hoewel er op het vlak van goede doelen door de Theosophical Order of Service veel gedaan wordt in de VS, India, Pakistan en andere landen. En volgens goed theosofisch gebruik gebeurt dat zonder dat ideeën aan mensen worden opgedrongen en zonder dat de achtergrond van mensen uit maakt.

Voor mij persoonlijk is de zoektocht naar waarheid te belangrijk om lokale belangen mee te laten wegen. Alleen als we naar het geheel kijken – de hele mensheid – kunnen we onderliggende problemen echt begrijpen. Dit wordt in de huidige economische crisis geod duidelijk: lokale experts weten niet goed hoe er mee om te gaan. De oplossing komt van internationale samenwerking. Het zelfde geldt voor ecologische problemen: die beperken zich ook niet tot nationale grenzen. Vuile lucht gaat overal. De dalende PH in de zee is niet beperkt tot de Noordzee of Nieuw Zeeland. Klimaatverandering is een wereldwijd verschijnsel, ook al zijn de effecten lokaal heel verschillend.

Als je dit interessant vond, bekijk dan ook:

De nadelen van aardig zijn…

Katinka Hesselink - Overpeinzende.nl — Wed, 25 Mar 2009 09:28:53 +0000

OK, die titel is wat overdreven misschien. De laatste tijd heb ik me zitten af vragen hoe moeilijk het is groepen mensen te managen, als iedereen voortdurend lief en aardig is (meer over de redenen verderop). Of liever – de meerderheid bedoelt het goed, wil aardig zijn en zo. Het nadeel is … dat onaardige mensen in zulke groepen chaos kunnen creëren.

Het is een klassiek filosofisch probleem. Ik geloof dat Pascal het als eerste formaliseerde (verbeter me als ik het mis heb): in een rijk met allemaal keurige Christenen (zachtaardig, lief, de andere wang toekerend) is die ene egoïst koning. Dus is de vraag: hoe kun je een gemeenschap creëren, een organisatie, met mensen die proberen samen te leven als een ‘kern van de universele broederschap der mensheid‘?

De makkelijkste oplossing is organisaties te mijden zoals zovelen doen tegenwoordig. Om online steeds te migreren naar spirituele fora of e-mailgroepen die nog niet verpest zijn. De andere voor de hand liggende oplossing is dat de leiders iedereen weg sturen die ze niet zien zitten. Deze oplossing heeft de Katholieke Kerk bij veel mensen een slechte reputatie gegeven.

Maar goed, waarom ben ik met deze vraag bezig? Uit een online theosofisch forum is recent een onruststoker verwijderd – vervolgens is de moderator die dat deed ontslagen – en de onruststoker is weer op het forum toegelaten. Jawel, ik sta aan de kant van de moderator: ik heb me vaak aan de dame die verwijderd werd geërgerd.

Hoe het werkt is dat als zo iemand geweerd wordt, aardige mensen haar gaan verdedigen. Ik denk dat het een reflexief verdedigen van de underdog is. Maar als de lammen niet tegen de wolf verdedigd worden, hoe kunnen de lammeren blijven leven? De onruststoker is nu weer actief op dat forum en hoewel het nu nog actief is, verwacht ik dat de atmosfeer steeds minder vriendelijk zal worden.

Het is een moeilijke spirituele en ethische vraag: wanneer is het juist om haat met liefde te beantwoorden? Wanneer moet een mens strikt en duidelijk zijn? Wanneer is het het beste om negatief gedrag gewoon te negeren? In veel gevallen zal gedrag dat genegeerd wordt verdwijnen, omdat die persoon zich gaat vervelen. Maar in andere gevallen is het beter om in te grijpen.

Ik was niet goed in deze balans als docent wiskunde op middelbare scholen. Ik heb de neiging om op alles en iedereen te reageren. Online werkt dit meestal prima – het houdt het gesprek gaande – maar ik moet mezelf wel in de hand houden. Ik heb op mijn Engelse weblog recent mijn eigen reacties verwijderd – omdat ik niets vriendelijks te zeggen had.

Nogmaals waarom dit relevant is: die verwijderde moderator en een aantal anderen, inclusief ondergetekende, zijn een (Engelstalig) theosofisch forum begonnen. Op dit moment is het nog besloten, maar wie uitgenodigd wil worden kan zich hier in de reacties melden.

Het probleem is eenvoudig: hoe houd je een forum levendig en interessant, maar vermijd men wat in het Engels flame wars heten: totaal uit de hand lopende ruzies, gehakketak…?

Als je dit interessant vond, bekijk dan ook:

Het verschil tussen spirituele groei en persoonlijke ontwikkeling?

Katinka Hesselink - Overpeinzende.nl — Wed, 18 Mar 2009 11:17:35 +0000

Michael vroeg in de reacties:

Wat is het verschil tussen spirituele en persoonlijke groei eigenlijk? Ik denk ook wel dat zelfkennis misschien de enige ’spirituele’ of ‘persoonlijke’ ontwikkeling is die er is, niet?

Dit is een hele goede vraag. Afhankelijk van je spirituele referentiekader kun je er makkelijk of moeilijk over doen. Ken Wilber heeft geprobeerd het geestelijk niveau van mensen heel precies in kaart te brengen. Daarbij komt hij op (als ik het goed begrijp) acht niveaus – ofwel acht kleuren.

In de Yoga traditie worden aan Verlichting zelf (samadhi dus) niveaus toegekend. Er zijn meerdere vormen van Samadhi, en de een is beter dan de ander.

Maar in ons dagelijks taalgebruik lopen spirituele groei en persoonlijke ontwikkeling nogal door elkaar. Veel van wat spiritueel genoemd wordt, zou ik zelf persoonlijke ontwikkeling noemen. En ja, in beide speelt zelfkennis een belangrijke rol. Maar voor de volledigheid wil ik in dit stukje nog een derde stadium noemen -dan kom ik dus op drie vormen van groei of ontwikkeling:

Persoonlijke ontwikkeling
Spirituele groei
Zoektocht naar Verlichting (Moksha, Samadhi, Nirvana, Verlossing)

Persoonlijke ontwikkeling hoeft niet spiritueel te zijn. Wie een cursus pottenbakken of wilgen snoeien volgt, doet aan persoonlijke ontwikkeling. Wie zich professioneel blijft ontwikkelen, is met persoonlijke groei bezig. Psychotherapie is ook een manier om aan persoonlijke groei te doen. Alles wat helpt om beter te functioneren in het dagelijks leven – persoonlijk of professioneel – lijkt mij een vorm van persoonlijke groei.

Persoonlijke ontwikkeling hoeft niet spiritueel gekleurd te zijn. De meeste voorbeelden die ik gegeven heb zijn niet spiritueel. Maar wie een management cursus volgt, zal in sommige gevallen meditatie oefeningen krijgen. Dat betekent dat persoonlijke groei gebruik maakt van spirituele technieken. Ik vind het zelf pas spirituele groei als er sprake is van zelf transcenderen, of verwezen wordt naar een spirituele kracht, macht, god, inspiratie. Ook lijkt het me niet erg spiritueel als het doel materieel is: succes of rijkdom bijvoorbeeld.

Dus voor mij is het pas spirituele groei als mensen leren ethischer in het leven te staan en bij te dragen aan de maatschappij. Ouderwetse of nieuwe ‘normen en waarden’ moeten een rol spelen, om iets spirituele groei te maken. Ik gebruik de woorden spirituele groei zelf ook als ik praat over hoe spirituele inzichten kunnen helpen om relaties gezonder te maken en problemen te voorkomen.

Dat zou ook ‘persoonlijke groei’ genoemd kunnen worden. Voor mij klinkt persoonlijke groei egoistischer. Bij persoonlijke groei denk ik aan leren productiever te werken, om te gaan met stress, succes te hebben. Hier is helemaal niets mis mee, maar het is wel gericht op jezelf. Het gaat over in spirituele groei als mee genomen wordt wat het effect van je handelen is op anderen en hoe je daar gezonder in kunt staan.

Onder spirituele groei valt ook de steun die mensen kunnen hebben aan het gevoel op te gaan in iets groters. Bijvoorbeeld mensen die zich tot het Christendom bekeren en in Jesus de kracht vinden om over hun verslaving heen te komen. Dat ik die ervaring zelf anders zou benoemen, doet niets af aan het feit dat de persoonlijke transformatie een spirituele component heeft.

Het is een glijdende schaal tussen het ontwikkelen van verborgen kanten in jezelf (persoonlijke groei) en jezelf transformeren in opnieuw integreren (spirituele groei). Bij dat laatste zullen spirituele ervaringen vaker een rol spelen.

Boeddhisme en Hindoeisme gaan nog een stap verder: zij gaan er vanuit dat een mens verlost kan worden uit de maalstroom van dagelijkse strubbelingen – niet emoties onderdrukken, maar er niet meer door geraakt te worden. Nirvana en Moksha zijn toestanden van bewustzijn die verder gaan dan het alledaagse. Wie een van deze paden volgt, zit op de zoektocht (of queste) naar Verlichting. Dit vergt meer dan alleen ethisch leven en een gevoel dat ‘er meer is’. Daarnaast vraagt deze weg toewijding en doorzettingsvermogen. Dit pad kan alle sociale en materiele welvaart teniet doen – want uiteindelijk doen geld en status er niet toe.

Zowel persoonlijke groei als spirituele groei kunnen voor drastische veranderingen in het dagelijks leven zorgen – veranderingen van baan, nieuwe relaties, nieuwe vrienden enzovoorts. De zoektocht naar Zuiver Bewustzijn (als ik Nirvana zo mag vertalen) gaat uiteindelijk nog een stap verder: de omgeving wordt steeds minder belangrijk. Dit betekent niet automatisch dat je je in een klooster hoeft terug te trekken, maar wel dat het doel niet meer met de omgeving te maken heeft – alleen nog met je eigen innerlijke toestand. Uiteindelijk, zo zegt men, valt idee van een ‘doel’ zelfs weg.

Als je dit interessant vond, bekijk dan ook:

Zelf nadenken – spirituele deugd 2

Katinka Hesselink - Overpeinzende.nl — Wed, 04 Feb 2009 08:53:37 +0000

Van alle deugden die ik in deze serie wil bespreken is dit de minst ‘spirituele’. Hele volksstammen associëren spiritualiteit meer met ‘intuïtie’ dan met ‘nadenken’. Toch staat zelf nadenken bij veel nieuwe religieuze bewegingen centraal. In het rijtje met ‘niet dogmatisch’ en ‘wetenschappelijk verantwoord’ (quantum spiritualiteit en zo).

De ratio staat in onze cultuur centraal. Opleidingen, toetsen, meten, wetenschap. Allemaal worden ze gekenmerkt door een manier van denken die systematisch is en rationeel. Zelf conclusies trekken is op de universiteit een vereiste. Voortdurend vragen blijven stellen hoort erbij.

We worden hier voortdurend in getraind. Het is op dit punt dat de oude religies het meest te verliezen hebben. Mensen worden Boeddhist met de grote opluchting dat ze nu in elk geval zelf mogen bedenken of de leringen van de Boeddha waar zijn. Het zelfde geldt voor theosofie en wicca (om maar twee te noemen).

Christendom en Islam - elk met leringen waarin men verplicht is te geloven om ‘erbij’ te mogen horen – vechten tegen de moderniteit. Ik bedoel natuurlijk niet dat elke Christelijke stroming dat doet, of elke Moslim leraar. Het punt is: de traditie stelt bepaalde leringen centraal zonder het recht van het individu daarover na te mogen denken te benadrukken. Dit kunnen veel mensen eenvoudig niet meer accepteren.

We zijn zo getraind in zelf nadenken, in de vrijheid een eigen oordeel te mogen vellen, dat we in opstand komen in groepen waar dat niet mag.