Overpeinzende » Boeddhisme

Jezelf toestemming geven je te verheugen in wat goed is…

Katinka Hesselink - Overpeinzende.nl — Sun, 25 Dec 2011 09:25:58 +0000

In het Ontdek het Boeddhisme programma (dat ik voornamelijk online, maar ook in Emst en Amsterdam volg) wordt vaak herhaald dat we spijt horen te hebben van wat we fout doen, zeggen en denken, maar dat we ons mogen verheugen in wat we goed doen.

Je verheugen is geen onderdeel van onze Nederlandse cultuur. We zijn erg goed in klagen: mijn moeder vermoed zelfs dat dit een van de redenen is dat de Nederlanders gemiddeld gelukkiger zijn dan andere volken: het negatieve komt er gewoon uit.

Waar of niet waar, het is wel een beetje vreemd dat het zoveel makkelijker is je op het negatieve te richten dan op het positieve. Gedeeltelijk zal dat komen omdat wat goed gaat niet veranderd hoeft te worden: het gaat al goed, waarom zou je er energie in stoppen?

Aan de andere kant: als we ons alleen op het negatieve in relaties richten, gaan die relaties er aan. Het is misschien een cliché, maar het is ook gewoon waar. Een slechte leerling steunen in wat hij goed doet, kan even goed werken als hem straffen voor wat fout gaat. Als een kind gaat denken dat hij toch alleen maar dingen fout kan doen, zal hij ook niet meer proberen het de docent of de ouder naar de zin te maken.

Vanuit karmisch perspectief is je verheugen een tegenkracht voor egoïsme. Als we in staat zijn ons te verheugen in de goede dingen die iemand als Oprah Winfrey doet, blijft er niet zoveel energie over om haar te benijden. Het lijkt me duidelijk dat het een veel effectiever gebruik van onze energie is om het eerste te doen.

Feitelijk wordt zelfs gezegd dat je verheugen de makkelijkste route naar goed karma is: je hoeft niet de hele dag te mediteren, je kunt je gewoon verheugen in het feit dat iemand anders dat wel doet. Je hoeft niet je hele salaris aan goede doelen te geven, je kunt je verheugen in hoe fijn andere mensen bij dragen aan dat goede doel.

Als je het probeert kom je er waarschijnlijk achter dat het helemaal niet zo makkelijk is als het klinkt: het is lastig je te verheugen in iets wat een ander goed doet, dat je zelf had kunnen doen. Het ligt, jammer genoeg, meer voor de hand weerzin te voelen – een psychologisch mechanisme dat voorkomt dat je je schuldig voelt dat je niet OOK dat goede doet.

In die zin is het makkelijker om je te verheugen in Oprah’s goede werken en intenties: zij doet dingen met haar geld en netwerk waar de meesten van ons simpelweg niet toe in staat zijn. En omdat we er niet toe in staat zijn, hoeven we ons ook niet schuldig te voelen dat we niet net zo handelen.

Toch is het blijkbaar niet vanzelfsprekend om je in Oprah te verheugen. Ik was een paar jaar geleden in Chicago en hoorde tot mijn verassing dat veel mensen haar niet mochten en niet bewonderden. Misschien had het iets van doen met de realisatie van de idioterie achter de schermen bij het maken van een tv programma als het hare: ik ontmoete mensen die mensen kenden die er in verschenen waren. Ze vertelden hoe hun verhaal uit zijn verband werd gerukt en uitvergroot.

Gedeeltelijk is dat gewoon hoe de media werken: ze vertellen een verhaal en als wij de krantenkoppen halen is dat niet meer dan een onderdeel van het verhaal dat zij willen vertellen. Alleen de meest bedreven beroemdheden lukt het om te zorgen dat de media die aspecten van hun verhaal vertellen die ze zelf willen benadrukken. En zelfs in die gevallen is het niet meer dan het verhaal dat de media over die persoon KAN vertellen. Ik denk dat het de Dalai Lama heel goed lukt zijn kant van het verhaal voor het voetlicht te krijgen, bijvoorbeeld.

Laat ons verheugen!

In het Tibetaans Boeddhisme hebben we toestemming ons te verheugen in de dingen die we goed doen. Heb je geld aan goede doelen gegeven dit jaar? Mooi, verheug je! Je hoeft er niet trots op te zijn, jezelf groot te maken of zo, maar je hoeft jezelf ook niet naar beneden te halen en op de kop te geven. Verheug je er in dat je iets goeds gedaan hebt.

Hoewel dit stuk niet op Kerst geschreven is, wordt het wel op die dag gepubliceerd voor de enkeling onder jullie die vandaag niet met familie door brengt.

Misschien kunnen we, in de geest van Kerst, dingen delen waar we ons in verheugen. Persoonlijke dingen, of mensen die we bewonderen, of dingen in ons leven waar we dankbaar voor zijn…

Als je dit interessant vond, bekijk dan ook:

Voor anderen Boeddha worden, Bodhicitta, Verlichtingsgeest ofwel de Bodhisattva motivatie

Katinka Hesselink - Overpeinzende.nl — Mon, 10 Oct 2011 07:42:33 +0000

Het is hoog tijd dat ik schrijf over wat ze in het Tibetaans Boeddhisme de ‘hoogste motivatie’ noemen.

Vanwege parallellen met het Christendom is deze motivatie voor ons Westerlingen heel goed als religieuze motivatie te begrijpen. We kunnen ook denken aan mensen als Nelson Mandela, Mahatma Gandhi, Moeder Teresa, de Dalai Lama etc. Waar het bij de ‘verlichtingsgeest’ om gaat is universele en onpersoonlijke liefde. Alle grote namen die ik zojuist opgenoemd heb lijken mij duidelijke voorbeelden van Bodhisattvas ## : mensen die niet alleen voor zichzelf leefden, maar voor het verlichten van het lijden van de gehele mensheid – of op zijn minst dat deel dat ze konden bereiken.

Minder dramatische voorbeelden zijn pleegouders die echt moeite doen kinderen te helpen, leraren die het lukt meer te doen dan overleven, vrijwilligers in kerken, verpleeg- en buurthuizen etc.

Al die handelingen kunnen, als de motivatie zuiver is, voorbeelden zijn van ‘Bodhicitta’ # ofwel de Verlichtingsgeest. Althans, volgens sommige Boeddhistische leraren.

Mijn leraren echter, uit de Gelugpa traditie binnen het Tibetaans Boeddhisme, zien dit als niet meer dan het begin. Zeker, het is heel belangrijk om die onzelfzuchtige liefdevolle houding te ontwikkelen, maar de echte Bodhicitta is de spontane wens iets te doen aan het lijden van alle bewuste wezens – en voor zo lang als nodig is. En om al die wezens te kunnen helpen kan er maar een ding gebeuren, volgens het Boeddhisme: we moeten ze uit samsara, de cyclus van wedergeboorte, helpen.

Hou in de gaten dat alle vormen van Boeddhisme dit als een gigantisch moeilijke taak zien: zelfs een Boeddha kan Verlichting niet voor ons creëren. We moeten als het ware zijn hand vastgrijpen zodat hij ons uit het water kan trekken. Op de zelfde manier kunnen we wezens niet opeens op magische wijze verlicht maken als we zelf Boeddha geworden zijn. In plaats daarvan moeten we wachten tot het moment dat zij er aan toe zijn geholpen te worden, stapje voor stapje.

Wat een Bodhisattva dus belooft, vanuit die Verlichtingsgeest of Bodhicitta, is om al die wezens te helpen verlichting te bereiken. Noodzakelijke voorwaarde daarbij: de Bodhisattva moet eerst zelf Boeddha worden. Het voornemen is dus iets gecompliceerder:

‘Ik beloof Boeddha te worden, om alle bewuste wezens uit de cyclus van wedergeboorte te kunnen verlossen’ (Andere formuleringen van de Bodhisattva Gelofte)

Dit is nogal wat, natuurlijk en om het concreet te maken zal de Bodhisattva de 6 perfecties beoefenen:

Vrijgevigheid
Morele zelfdiscipline
Geduld
Enthousiaste volharding
Meditatieve absorptie of concentratie
Wijsheid ofwel de realisatie van leegte. (zie ook de traditionele formulering van de zes paramita’s in de Lankavatara Sutra) *

De eerste vier paramita’s zijn vrij praktisch natuurlijk: we kunnen vrijgevigheid, geduld, morele zelfdiscipline en doorzettingsvermogen (enthousiast of niet) in ons werk beoefenen, in ons contact met de winkeljuffrouw, hoe we met zwervers om gaan enzovoorts. Deze perfecties kunnen ons leven veranderen: wat als we geduld beoefenden in plaats van boos te worden? Wat als vrijgevigheid jaloezie verving? Hoe gaat je leven er uit zien als je op elke morele verleiding (nu heb ik het eens niet over chocolade) met terughoudendheid reageerden? Wat als we gewoon niet opgaven als iets de moeite van het doen waard was? Wat als het zelfs zou lukken blij te blijven terwijl we doorzetten?

Het punt is niet om jezelf op de kop te geven elke keer dat het niet lukt. Wat hier benadrukt moet worden is het oefenen van vrijgevigheid (etc.) Zelfs het alleen maar merken dat je niet vrijgevig bent en geen excuses te verzinnen voor dat gedrag is al een vorm van beoefening. Het zelfde geldt voor alle andere paramita’s.

Meditatieve absorptie en wijsheid (de realisatie van leegte) zijn allebei zo idealistisch geformuleerd dat je haast wel monnik of non moet worden om ze te kunnen vervolmaken. Aangezien ik geen non ben en niet erg geoefend in meditatie, zal ik ze aan anderen laten om uit te leggen.

Heb ik gelijk? Is het inderdaad makkelijker om je iets voor te stellen bij deze hoogste motivatie dan de gemiddelde of beginners motivatie uit de Lam Rim? Hoe voelen jullie je bij het idee van het beoefenen van de perfecties, in het bijzonder de eerste 4, in je eigen leven?

Bronnen

* Voor de formulering van de 6 perfecties steun ik op ‘Lam Rim, Boeddha’s weg naar de verlichting’, p. 179 en de mondelinge uitleg van de perfecties zoals gegeven in de FPMT door Geshe Sonam Gyaltsen, zijn vertaler en leerlingen.

Terminologie zoals door Pema Chodron uitgelegd in ‘The Places That Scare You‘, vertaald als ‘Als je wereld instort‘. Ik heb de Engelse editie geraadpleegd en de vertaling is van mijn hand. (recensie)

# Bodhicitta = “Bodhicitta bestaat op twee niveaus. Ten eerste is er bodhicitta zonder voorwaarden, een onmiddellijke ervaring van die vrij is van concepten, gedachten en onze gebruikelijke ‘er helemaal in meegaan’-heid. Het is iets enorm Goeds dat we zelfs niet een beetje kunnen benoemen of vastleggen, zoals in je diepste binnenste weten dat je absoluut niets te verliezen hebt. Ten tweede is er relatieve Bodhicitta, ons vermogen ons heart en bewustzijn open te houden voor lijden, zonder ons af te sluiten. (The Places That Scare You: a guide to fearlessness in difficult times, p. 6)

## Bodhisattva = “Weinigen van ons zijn tevreden met je terug trekken uit de wereld en alleen voor jezelf werken. We willen dat onze training zich manifesteert en nuttig is. De bodhisattva-krijger belooft om die reden om wakker te worden, niet alleen voor hemzelf, maar voor het welzijn van alle wezens. (The Places That Scare You: a guide to fearlessness in difficult times, p. 122)

[edit] Uit onderstaande gesprek zijn een aantal reacties verwijderd wegens gebrek aan respect voor elkaar. Verder is, omdat men niet bij het onderwerp bleef, de mogelijkheid om te reageren uitgezet. Dec 2011[/edit]

Als je dit interessant vond, bekijk dan ook:

Geen reïncarnatie meer… de gemiddelde motivatie in Mahayana Boeddhisme

Katinka Hesselink - Overpeinzende.nl — Mon, 19 Sep 2011 14:23:41 +0000

Het Pad naar Verlichting, de Lam Rim in het Tibetaans Boeddhisme, is opgedeeld in drie stadia of drie motivaties. Ik begon een tijdje terug met het uitleggen van de beginners motivatie. Dat is, zoals Lodro Rinzler zegt in zijn volgend jaar uitkomende ‘The Buddha Walks into a Bar: A Guide to Life for a New Generation‘:

een proces van je leven op orde krijgen. (p. 19 in de editie voor recensenten)

Er is natuurlijk helemaal niets mis met je leven op orde krijgen. Als meditatie helpt om te zorgen dat je minder vaak tegen een collega uit valt, je schulden afbetaalt of beter in staat bent bij je oma in het bejaardentehuis te zitten ondanks haar dementie, dan is het Boeddhistische pad een hulp en toch kan het nog steeds ‘beginners motivatie’ genoemd worden.

De tussenliggende motivatie gaat een stap verder. Daarbij wordt niet alleen reïncarnatie als vanzelfsprekend gezien, maar concludeert ook dat het best wel vermoeiend is om steeds maar opnieuw geboren te worden, ziek te worden, met ergernissen om te gaan, verliefd te worden en te scheiden, mensen te verliezen en uiteindelijk de dood.

Het is een hele logische benadering en toch is het niet de manier waarop we in het Westen normaal gesproken naar reïncarnatie kijken. Het idee van reïncarnatie kan ons bevallen omdat het ons alle tijd geeft om onze zaakjes op orde te krijgen. Het kan makkelijk zijn om uit te stellen serieus met spiritualiteit bezig te gaan om ‘verlichting’ te bereiken. Voor veel mensen betekent reïncarnatie denk ik, als ze er al over nadenken, vooral de hoop op telkens weer zo’n fijn luxe leventje als ze hier in Nederland kunnen leven (want dat is het). Ze gaan er dan wel vanuit dat het volgende leven minstens even goed uit zal pakken als het huidige (dit is waar die ‘beginners motivatie binnen komt, overigens: zorgen dat je zeker weet dat dat volgende leven inderdaad goed uit pakt).

Maar volgens het Boeddhisme is de kans dat een volgend leven weer zo goed uit pakt helemaal niet zo groot. We hebben nu de luxe van een menselijke geboorte in een land als Nederland met vrijheid en genoeg voedsel en meestal een dak boven het hoofd. Maar vanuit Boeddhistisch perspectief gezien is alleen al het feit dat we mens zijn, een onverwachte meevaller. En wat doen mensen dan met die zeldzaamheid? Ze proberen rijk te worden, sex te hebben en worden boos op hun collega’s. Mijn wat overdreven woorden, uiteraard.

Het punt is dat die woede en ergernis, dat verlangen, die hebzucht uiteindelijk weer bij ons terug komt: in de wet van karma staat motivatie centraal.

Wie dat idee laat bezinken en serieus neemt gaat zich realiseren dat het allemaal nogal onzeker is: waarom zou ik die cyclus keer op keer door willen? Zeker, het leven heeft ook goede kanten, maar moeilijke dingen horen er bij. Willen we echt keer op keer door die ervaringen heen?

Wie zich die waarheid realiseert kan met de gemiddelde motivatie aan de slag binnen het Boeddhisme: je wilt namelijk echt niet nog een keer weer geboren worden. Dit is het traditionele pad van de Arhat, de boeddhistische heilige van het Theravada pad.

Betekent dat iets voor jullie? Werken aan persoonlijke ontwikkeling om te voorkomen dat je opnieuw geboren wordt?

[edit] Ik heb de ergste van de reacties op dit stukje (vooral op elkaar) verwijderd – dec 2011. [/edit]

P.S. Dit is nog maar de gemiddelde motivatie, voor Mahayana Boeddhisten wordt het pas echt interessant met de Verlichtingsgeest, ofwel Bodhicitta.

Als je dit interessant vond, bekijk dan ook:

Mijn Boeddhisme voor vandaag: waarom ik voor slechts EEN stroming kies…

Katinka Hesselink - Overpeinzende.nl — Tue, 13 Sep 2011 10:04:14 +0000

Een van jullie vroeg recent, ik kan niet meer vinden waar, of mijn huidige pad niet tegenspreekt wat ik eerder schreef: over zekerheid en onzekerheid?

Goede vraag. Het antwoord is: ja en nee.

Ja, eerder dit jaar was ik van plan het mezelf makkelijk te maken, om al winkelend mijn plek in de spirituele markt van vandaag te hervinden. In plaats daarvan viel ik voor de eerste traditie die ik tegen kwam. Niet heel erg toevallig: Gelugpa Boeddhisme is precies de traditie waarvan ik al jaren weet dat het waarschijnlijk de mijne zou worden als ik ooit praktiserend Boeddhist zou worden. Op zijn beurt is Boeddhisme de religie, van alle religies die ik bestudeerd heb, waar ik met het meest bij thuis voel. Ook al jaren.

Ongeveer een week geleden heb ik het Nyingma Boeddhisme ongeveer 45 minuten lang uitgeprobeerd. Hoewel ik niets kon vinden dat ze fout deden voelde het alsof ik vreemd ging. Dus ik ging weg. Het feit is dat hoewel ik niet van plan was zo’n verantwoordelijkheid aan te gaan, ben ik het soort mens dat vaste verbanden kan waarderen. Net zoals ik niet op zoek ben naar een oppervlakkige flirt, ben ik ook niet het type mens dat met spiritualiteit bezig kan zijn zonder een band aan te gaan.

Tenslotte heb ik me 18 jaar aan de Theosofische Vereniging toegewijd, nooit serieus overwegend zelfs maar te gaan kijken bij andere tradities. Ik heb die organisatie pas los gelaten, vorige week, toen het echt niet meer werkte.

Boeddhisme werkt wel. Ik schaam me er niet voor te zeggen dat ik me er goed bij voel. Het is een gigantische opluchting een spirituele traditie te vinden waar ik nog niet uitgeleerd ben, waar ik zelfs niet meer ben dan een beginner. En er is geen enkele kans dat ik zelfs aan het eind van mijn leven ‘uitgeleerd’ ben in deze traditie.

Ik heb wel wat kleine ergernissen met het Gelugpa Boeddhisme. De leraren zijn over het geheel genomen traditionele Tibetanen. Het resultaat is dat veel details niet passen bij het Westerse denken, of het mijne. Maar als ik dan toch moet kiezen heb ik liever een traditie die trouw blijft aan haar geschiedenis dan eentje die te snel probeert de vertaling naar de Westerse Geest te maken. Ik kan zelf wel schiften wat ik wel en niet relevant vind. En als de traditie me echt te veel wordt, is er altijd Lama Yeshe… In het Engels: Lama Yeshe, when the chocolate runs out…

De ideale spirituele leraar is precies als Lama Yeshe: grondig geworteld in zijn of haar spirituele traditie, en toch in staat de leringen zo te geven dat alleen de essentie over blijft: die essentie die voor de toehoorders op dat moment het meest helpend is.

Menselijk gesproken echter kan ik het deze leraren nauwelijks kwalijk nemen als hen dat niet op elk moment van de dag lukt.

Uiteindelijk gaat het om gevoel: dit voelt goed en het heeft geen zin om ontrouw te zijn aan mijn eigen gevoel.

Als ik het toch over emotie heb: spirituele groei gaat voor een groot deel over het opschonen van emotie. Zuiveren, loslaten… in de praktijk nogal vermoeiend allemaal. Je aan een bepaalde traditie toewijden, kiezen voor EEN pad, betekent dat je de mensen leert kennen die daar ook mee bezig zijn, de rituelen, de specifieke meditaties en tradities. Wie dat bij meerdere tradities tegelijkertijd probeert zal zijn emotionele energie moeten verdelen tussen die tradities. Het resultaat moet wel zijn dat elk van de tradities minder energie krijgt.

Er zijn vast mensen voor wie dat toch het beste pad is. Ze voelen bijvoorbeeld dat er zo iets essentieels mist in de ene traditie dat ze dat komen halen bij een andere. Of ze hebben een emotionele band met de ene traditie, vergelijkbaar met de mijne met de theosofie, dat hoewel die traditie niet genoeg meer is, ze haar toch niet los kunnen laten.

Ik heb dit niet geschreven om mensen te veroordelen die andere keuzes maken dan ik. Ik wil alleen maar zeggen: voor mij werkt het om me tot een traditie te beperken. Als me dat inconsistent maakt, dan is dat maar zo. Het enige dat ik op dit blog doe is mijn gedachten over mijn pad delen. Consistentie heb ik niet beloofd.

Even nog in reactie op een aantal van de reacties hier:

Het Boeddhistische pad is best lastig: ik doe weer een poging mezelf te zetten tot dagelijks mediteren, bijvoorbeeld. Ik weet niet waarom ik het mezelf nog moeilijker zou maken door van groep naar groep te springen. Dat het prettig is om bekende en aardige mensen om me heen te hebben is niet een zonde of zo: het is volkomen legitiem om een beetje voor mezelf te zorgen.

Ik denk dat we zo gewend zijn, als Nederlanders, om overal vraagtekens bij te zetten en kritiek te hebben dat het moeilijk is te accepteren dat het vaak veel beter is gewoon te blijven bij wat is. Bovenstaande is hoe het voor mij nu is. Een oordeel hierover vellen is niet helpend – niet voor mij, en ook niet voor jullie.

Het zou veel nuttiger zijn als jullie je, als lezers, af vroegen in hoeverre bovenstaande op jullie eigen pad helpend is.

Als je dit interessant vond, bekijk dan ook:

Tibetaans Boeddhistische inspiratie

Katinka Hesselink - Overpeinzende.nl — Wed, 07 Sep 2011 12:17:51 +0000

In Augustus heb ik twee dagen in Emst bij de Gelugpa Tibetaanse Boeddhisten van het Maitreya instituut doorgebracht. Dit heeft mijn spirituele pad nieuwe richting gegeven. Zie hier het eerste resultaat van mijn pen:

Als je dit interessant vond, bekijk dan ook:

Dankbaarheid meditatie: onze leraren bedanken

Katinka Hesselink - Overpeinzende.nl — Tue, 06 Sep 2011 07:24:26 +0000

Ik heb al eerder over dankbaarheid geschreven, maar het onderwerp verdient verdere uitdieping.

Om te beginnen: in onze cultuur wordt ons geleerd, door psychologen, om de negatieve aspecten van onze relaties met ouders en leraren onder ogen te zien. Het onder ogen zien van emoties, inclusief de negatieve, is zeker belangrijk. Een spijtig bij effect is wel dat het een vieze smaak in de mond achter laat.

Dankbaarheid meditatie is hier een tegengif tegen. Tenslotte geldt voor de meeste van ons dat hoe we ook met ze overhoop mogen hebben gelegen, dat onze ouders een positieve kracht in ons leven geweest zijn. Zoals onze leraar benadrukte tijdens de Lam Rim: babies zijn moeilijke wezens om voor te zorgen. Ze worden op allerlei tijdstippen wakker, ze hebben voortdurend zorg en aandacht nodig.

Ooit was ieder van ons zo’n baby en onze ouders zorgden voor ons. Het minste wat we kunnen doen is dankbaar zijn.

Op een vergelijkbare manier hebben onze onderwijzers veel van ons moeten pikken. Ik heb zelf op een aantal middelbare scholen les gegeven: die ervaring heeft me een hele nieuwe waardering voor docenten gegeven. Leraren jongleren met tiener-emoties, proberen informatie over te dragen en managen ook nog eens de sociale processen in de klas. Iedereen die dat overleeft (laat het goed les geven nog maar even zitten) is voor mij een held.

Ik vind dat onze cultuur docenten niet genoeg eert.

Onze eigen docenten verdienen nog meer dankbaarheid: ze waren er tijdens onze woede aanvallen, toen we weigerden te leren, wanneer de stof maar niet naar binnen wou, en natuurlijk als we wel leerden, als we wel vooruit gingen… Ze waren er dag na dag, om ons te voeden met te absorberen kruimels en als voorbeeld hoe te leven…

Onderdeel van de dagelijkse Lam Rim meditatie is een visualisatie van al onze leraren. Je begint met Boeddha in het centrum en al je andere leraren daar om heen. Als je Christen bent kun je natuurlijk Jezus in het centrum plaatsen. De volledige meditatie is me nog wat veel, maar het voelde vannacht wel goed om al mijn leraren te overdenken (of degenen die ik me nog herinner) en hen in gedachten te bedanken voor hun moeite.

De Lam Rim instructies zeggen dat zelfs het vergeten van een leraar in deze meditatie al een hindernis op het pad is. Dat kan zo zijn, maar als spirituele reiniging is het waarschijnlijk primair van belang om op zijn minst de docenten te herinneren aan wie we in het verleden negatieve gedachten verspild hebben. Met andere woorden: de leraren te bedanken waar we problemen mee hadden.

Bij voorbeeld: ik had in de tweede klas een lerares, haar naam is in mijn geheugen gebrand al zal ik hem niet noemen … ze onderwees de tafels (1×1=1 etc) zoals gebruikelijk in de tweede klas (groep 4). Spijtig genoeg lukte het mij maar niet die tafels in mijn hoofd te krijgen. Dat kon ze maar niet geloven, ongetwijfeld omdat ik verder niet een van haar slechtste leerlingen was. In plaats van dat ze gewoon accepteerde dat het me niet lukte, bleef ze me er maar over lastig vallen. Ik denk dat ze gedacht moet hebben dat ik mijn best niet deed. Het resultaat was dat we een jaar lang ruzie gehad hebben. In mij liet het een onuitwisbare frustratie achter over mijn gebrekkige geheugen. We hebben allemaal onze zwakke kanten in het leerproces en mijn zwakste punt is mijn geheugen.

Dat is nu eenmaal zo en ik zal jullie niet lastig vallen met de details van hoe dat mijn leren beïnvloed heeft. Tenslotte heb ik twee HBO diploma’s op zak en niet veel te klagen over mijn brein. Ik bedoel objectief, in vergelijking met andere mensen. Subjectief is, zoals zo vaak, een heel ander verhaal.

Hoe dan ook, ik werd tijdens de Lam Rim week weer met mijn geheugen beperkingen geconfronteerd in verband met de Tibetaans Boeddhistische rituelen die onderdeel van het dagelijkse programma waren. Feitelijk deed men niet moeilijk over mijn onvermogen om met elk gebed mee te doen. Maar voor mij, met die docent nog in mijn systeem, was het een confrontatie. Ik werd aan haar herinnerd en denk dat ik dieper gegaan ben in het verwerken dan eerder.

Je kunt je voorstellen dat het nogal een stap is om dankbaarheid voor deze docent op te roepen. Maar dat lukt toch wel: ze moet me dat jaar een heleboel geleerd hebben. Lezen, de basis van vermenigvuldigen, aardrijkskunde, geschiedenis… En dat vurige koppige meisje in toom houden kan niet makkelijk geweest zijn.

Als voormalig docent weet ik hoe moeilijk het kan zijn om te proberen eerlijk met elke leerling om te gaan. Zeker, het is een plicht, maar jammer genoeg is het ook zo goed als onmogelijk. Althans, het was voor mij onmogelijk. Hoe kan ik haar verwijten wat mijzelf ook niet lukte toen ik het probeerde?

Natuurlijk heb ik ook goede docenten om dankbaar te zijn. In feite, over het algemeen, was school een prettige plek om te zijn.

In de Lam Rim wordt gezegd dat de leraar (guru) de basis is voor alle goede kwaliteiten. Rationeel bekeken vind ik dat nogal ver gaan. Maar ze hebben toch wel een punt: heel erg veel van onze positieve eigenschappen gaan terug naar goede voorbeelden. Of het nu om mijn ouders gaat (ook leraren), scouting leiding of leraren op school: er is veel dat ik geleerd heb van mensen die om me gaven. En ik kan nog verder gaan: ik kan me geen van mijn positieve kwaliteiten voor de geest brengen die niet een basis heeft in de woorden of houding van iemand in mijn omgeving.

De andere kant van de munt is natuurlijk het vermogen om te luisteren en woorden van wijsheid te horen, maar hoewel de Lam Rim ons ook daar aan herinnert, is het een minder inspirerend meditatie onderwerp. Laat het duidelijk zijn: overdenken hoe goed ik heb kunnen leren helpt niet om spirituele kwaliteiten als nederigheid en dankbaarheid te ontwikkelen. Wat wel helpt is om te overdenken wat voor moeite anderen hebben moeten doen zodat ik die dingen kon leren.

Ik ga door de Lam Rim in de volgorde van mijn eigen verwerking van het materiaal, niet in de traditionele volgorde. Jullie zullen mij die methode moeten vergeven en een echte Lam Rim docent moeten vinden als deze serie je inspireert.

Als je dit interessant vond, bekijk dan ook:

Beginners motivatie in Mahayana Boeddhisme

Katinka Hesselink - Overpeinzende.nl — Thu, 01 Sep 2011 11:28:05 +0000

Ik heb bedacht dat ik wat ik de afgelopen twee weken bij de FPMT over de Lam Rim geleerd heb wil vertalen in blogposts door eenvoudig mijn begrip van wat basis begrippen met jullie te delen. Ik ben natuurlijk niet meer dan een beginner op dit pad, dus neem deze stukjes alsjeblieft als niet meer dan wat ze zijn: wat hints over waar je pad naartoe zou kunnen gaan.

We hebben in die twee weken de middellange Lam Rim van Lama Tsong Khapa bestudeerd in een Engelse vertaling die nog niet officieel uit is. Er is daarnaast ook de Engelstalige vertaling van de Lam Rim Chenmo – de lange Lam Rim van de zelfde auteur. Die vond ik onleesbaar zonder hulp. Ik waarschuw maar vast

Hoe dan ook…

Er zijn volgens Tsong Khapa drie stadia op het pad: drie motivaties. De vierde is impliciet (althans in het korte overzicht dat in die twee weken paste). De vierde is de gewone wereldse motivatie: geluk en plezier in dit leven zoeken. Alhoewel ik niet helemaal vrij ben van de Bodhisattva motivatie was mijn primaire motivatie om naar dit retreat te gaan toch gewoon dat ik ontevreden was met mijn leven, gelukkiger wil zijn en mijn spirituele kant terug wilde vinden, innerlijke rust en een pad om te volgen.

De beginners motivatie, ook wel de ‘kleine visie’ genoemd, gaat voorbij die wereldse motivatie. Het is de eerste stap op het spirituele pad, vanuit een Boeddhistisch perspectief: het vooronderstelt een geloof in karma en reïncarnatie en daaruit volgend de wens om op zijn minst een goede menselijke wedergeboorte te krijgen. Laten we wel wezen: willen we niet allemaal vermijden als dier te reïncarneren, of terecht komen in de chaos en het leed van oorlog, honger en ziekte?

Deze beginners motivatie is nogal egoïstisch ook al is ze in een Boeddhistische context volledig legitiem. Het is de ‘eerst maar eens voor mezelf zorgen’ houding: emotioneel gezond, maar niet erg bevredigend.

We zouden, denk ik, allemaal graag gelijk door gaan naar de hoogste motivatie, bodhicitta, ‘verlichtingsgeest’, de wens om verlichting te bereiken en vervolgens alle voelende wezens uit het rad van wedergeboorte te redden.

Onze leraar, Geshe Sonam Gyaltsen, begon met te zeggen dat iedereen de oefeningen van de beginners motivatie moet doen, zelfs de hoogste lamas. Vervolgens maakte hij duidelijk dat we onze motivatie vooral zo hoog mogelijk moeten stellen als voor ons natuurlijk is: beperk jezelf niet tot het wensen van slechts een goede wedergeboorte of individuele bevrijding als je al een beetje compassie voor alle moedervoelende wezens op kunt brengen.

Het essentiële punt, zoals ik het begrijp: het verschil tussen praktijk en motivatie. Iedereen moet door de niveaus van meditatie heen, maar de motivatie waarmee je dat doet kan vanaf het begin zo hoog zijn als voor jou passend is.

Dat is logisch: zoals ik al aangaf in het begin is het heel goed mogelijk om compassie met alle levende wezens te hebben en toch nog twijfel over karma en reincarnatie. Ik heb allebei in mijn systeem. Je meditatie praktijk moet die realiteit weerspiegelen.

Dus, wat zijn de meditatie onderwerpen voor dat eerste stadium, die beginners motivatie?

Het advies is te mediteren op sterven, op het lijden van hellewezens, geobsedeerde geesten en dieren. Denk na over karma. Het resultaat van al deze gedachten zou dan moeten zijn dat je een goede wedergeboorte wenst – een zo diep mogelijke wens. Tenslotte wil je geen hellewezen worden, noch een geobsedeerde geest of een dier die geen stappen op het spirituele pad kunnen zetten.

Dit zijn wat ze ‘analytische meditaties’ noemen: meditatie op een onderwerp, in plaats van je te concentreren op je ademhaling en je gedachten stil te krijgen. In de Gelugpa traditie van het Tibetaans Boeddhisme worden analytische meditatie en concentratie meditatie (zoals die laatste vorm genoemd wordt) gezien als complementair.

In het Nederlands is alleen het volgende boek over de Lam Rim makkelijk te krijgen: Lam rim boeddha’s weg naar de verlichting.

Ik zou het bijna vergeten, maar het eerste stadium van het Boeddhistische pad is niet compleet zonder het nemen van toevlucht: Je neemt toevlucht tot de Boeddha, zijn leer en de gemeenschap van mensen die al verlichting bereikt hebben. Als je wil kan je voor de Boeddha je eigen Boeddha natuur nemen.

Zie ook wat ik verder over de Lam Rim geschreven heb, specifiek:

Gemiddelde motivatie en Mahayana motivatie, de Bodhisattva Motivatie

Als je dit interessant vond, bekijk dan ook:

Tussen loomheid en onrust: over mediteren en zekerheid

Katinka Hesselink - Overpeinzende.nl — Mon, 29 Aug 2011 11:13:59 +0000

Bij de FPMT in Emst heb ik afgelopen twee weken een intensieve retreat gehad. Een van de dingen die ze daar doen is lesgeven over meditatie: zowel hoe je het kunt doen, als waar de valkuilen zitten.

Op alle niveaus is een van de valkuilen, zo heb ik nu geleerd, om te vervallen in ofwel onrust dan wel loomheid.

Beide zijn erg herkenbaar: het bijna in slaap vallen tijdens de ochtend meditatie, of juist het voortdurend afdwalende brein dat allerlei zogenaamd belangrijker dingen te bespreken heeft.

Er is een verband tussen die twee uitersten en een ander spiritueel continuum: zekerheid en onzekerheid. Ik heb hier recent over geblogd en toen waren de reacties in het Nederlands vooral zo van – je moet niet zo moeilijk doen (degenen die wel begrepen waar ik het over had: bedankt voor jullie vriendelijke reacties).

Ik ben er van overtuigd dat het op het spirituele pad essentieel is om twee uitersten te vermijden:

Te grote onzekerheid en scepsis: die werkt verlammend
Te grote zekerheid en arrogantie: dan is er geen beweging meer (we zijn toch nog geen Boeddha?)

We hebben een grond nodig om op te staan: zekerheid. We hebben ook de vrijheid van de open lucht nodig en daarbij hoort onzekerheid, want er kan van alles gebeuren.
Zo is het misschien ook wel met de spirituele leraar: essentieel op het pad, om ons te wijzen op onze blinde vlekken. Tegelijkertijd kunnen we niet alle beslissingen aan hem of haar over laten, want het is ons eigen leven, ons eigen karma, onze eigen verantwoordelijkheid.
Uitersten zijn zoveel makkelijker dan dat eeuwig schuivende midden. Het is veel makkelijker om in onzekerheid te blijven steken en eeuwig sceptisch te zijn, dan de sprong te wagen en voor een spiritueel pad te kiezen. Tegelijkertijd is het best wel moeilijk om binnen dat pad, eenmaal gekozen, voortdurend bij jezelf te blijven en alleen te doen wat bij jou past. Lastig om te weten wat je sterke kanten zijn, maar tegelijkertijd te weten waar je beperkingen liggen. Lastig om je beperkingen onder ogen te zien en toch door te kunnen gaan.
Maar dat is wel het pad – die issues te ontkennen betekent het negeren van wat is.
Om terug te komen bij die meditatie uitersten: meditatie versterkt wat er is, dus werden we gewaarschuwd tegen mediteren op loomheid… is dat niet een mooi idee?

Als je dit interessant vond, bekijk dan ook:

Boeddha over Karma en Nico Tydeman, Zen Boeddhisme

Katinka Hesselink - Overpeinzende.nl — Fri, 04 Jun 2010 08:42:08 +0000

De komende paar maand ben ik druk met een grote webontwerp klus. Het lijkt er op dat ik minder tijd zal hebben om te bloggen, maar ik zal proberen dat toch wekelijks te blijven doen.

Nieuw op Overpeinzende.nl

Boeddha over Goed en Slecht karma (citaat en uitleg) (1)

Nieuw op Zen Boeddha.nl

Nico Tydeman

Nieuw op Katinka Hesselink Net

Boeddha over Karma citaten (overigens ook een kleine stijl update op Een Boeddha Hoekje)

—

Het archief van Hermes7

Als u de inhoud van Hermes7 of Katinka Hesselink Net waardeert, vergeet dan niet dit door mailen naar geinteresseerde vrienden of te linken vanaf je (hyves) weblog of facebook bijvoorbeeld. U kunt mij financieel steunen door bij mijn spirituele boekenpagina’s te beginnen als u iets bij bol.com wilt kopen.

Als je dit interessant vond, bekijk dan ook:

Boeddha over Goed en Slecht karma (citaat en uitleg)

Katinka Hesselink - Overpeinzende.nl — Mon, 17 May 2010 09:16:31 +0000

Het is altijd lastig om te schrijven over wat de Boeddha ergens van vond, omdat de oudste teksten die we van hem hebben dateren van eeuwen na zijn vermoedelijke dood. Ook zijn er allerhande Mahayana geschriften aan hem toegeschreven waarbij nog minder aannemelijk is dat Gautama Boeddha er iets mee te maken had.

Maar goed, de oudste geschriften die we hebben zijn de Pali Canon, de Tipitaka. Jammer genoeg is de taal daarin nogal saai en herhalend. Het vinden van goede citaten is lastig.

Toch heb ik een pagina opgezet met Boeddha citaten over karma. Dit stukje is een uitleg van twee van die citaten.

Maar laten we bij het begin beginnen: Karma betekent letterlijk handeling. In die handeling worden ook woorden en gedachten mee genomen. Belangrijker nog: karma duidt niet alleen op de handeling zelf, maar ook op het gevolg. Er wordt vanuit gegaan dat handelingen en hun gevolgen bij elkaar blijven, als het ware. Vandaar dat een Boeddhist ook nooit zal zeggen dat karma zich op kan splitsen en voor twee verschillende personen kan zijn.

Ok, dan nu het eerste citaat:

Monniken, deze vier karma types zijn door mij gerealiseerd, gecontroleerd en bekend gemaakt. Welke vier? Er is karma dat donker is, met donkere gevolgen. Er is karma dat licht is en lichte gevolgen heeft. Er is karma dat zowel donker als licht is en donkere en lichte gevolgen heeft. Er is karma dat noch donker, noch licht is met noch donkere noch lichte gevolgen. Dit leidt tot het eind van karma.

Anguttara Nikaya,AN 4.235, PTS: A ii 235,Ariyamagga Sutta: The Noble Path,translated from the Pali by Thanissaro Bhikkhu

Het eind van karma is natuurlijk Nirvana.

Dit citaat laat twee dingen zien: ten eerste dat het idee van ‘slecht karma’ niet zo vreemd is in het oorspronkelijke Boeddhisme als sommigen suggereren.

Ten tweede: het gaat over het gevolg van handelingen (en woorden en gedachten). Mensen die langer over karma nagedacht hebben komen vaak met de volgende vraag: hoe zit het met handelingen die een slechte motivatie hebben, maar een goed gevolg? Laten we zeggen een bekende Nederlander sponsort een goed doel, voornamelijk om zijn eigen reputatie op te poetsen. Het effect is (of lijkt) voornamelijk goed: het goede doel krijgt geld en aandacht. En die aandacht brengt ongetwijfeld weer meer geld met zich mee. Waar zit dan het negatieve effect? Ik zie dat in het cynisme dat mensen voelen bij dit soort dingen. We worden goede doelen moe.

Dit voorbeeld valt onder ‘karma dat zowel donker als licht is en donkere en lichte gevolgen heeft’. Het citaat zegt ook heel duidelijk dat er niet zoiets is als een goede daad met slechte gevolgen. Oorzaak en gevolg zijn, in het Boeddhisme, duidelijk aan elkaar verbonden. En natuurlijk is de oorzaak in de praktijk doorgaans gemengd. Zowel motief als methode van handeling zijn meestal niet perfect, dus het is niet zo vreemd dat het effect ook gemengd is.

Een ander Boeddha citaat met de zelfde boodschap:

Zo Ananda, er is karma dat niet in staat is (tot goede resultaten) en niet in staat lijkt (tot goede resultaten); er karma dat niet in staat is (tot goede resultaten) en in staat lijkt (tot goede resultaten); er is karma dat in staat is (tot goede resultaten) en daar ook naar uit ziet; er is karma dat in staat is (tot goede resultaten) en daar niet toe in staat lijkt.

Majjhima Nikaya 136: The Great Exposition of Kamma (Mahakammavibhanga Sutta)