» Home » Boeddhisme » Dankbaarheid meditatie: onze leraren bedanken

Dankbaarheid meditatie: onze leraren bedanken

by Katinka Hesselink on September 6, 2011

Ik heb al eerder over dankbaarheid geschreven, maar het onderwerp verdient verdere uitdieping.

Om te beginnen: in onze cultuur wordt ons geleerd, door psychologen, om de negatieve aspecten van onze relaties met ouders en leraren onder ogen te zien. Het onder ogen zien van emoties, inclusief de negatieve, is zeker belangrijk. Een spijtig bij effect is wel dat het een vieze smaak in de mond achter laat.

Dankbaarheid meditatie is hier een tegengif tegen. Tenslotte geldt voor de meeste van ons dat hoe we ook met ze overhoop mogen hebben gelegen, dat onze ouders een positieve kracht in ons leven geweest zijn. Zoals onze leraar benadrukte tijdens de Lam Rim: babies zijn moeilijke wezens om voor te zorgen. Ze worden op allerlei tijdstippen wakker, ze hebben voortdurend zorg en aandacht nodig.

Ooit was ieder van ons zo’n baby en onze ouders zorgden voor ons. Het minste wat we kunnen doen is dankbaar zijn.

Op een vergelijkbare manier hebben onze onderwijzers veel van ons moeten pikken. Ik heb zelf op een aantal middelbare scholen les gegeven: die ervaring heeft me een hele nieuwe waardering voor docenten gegeven. Leraren jongleren met  tiener-emoties, proberen informatie over te dragen en managen ook nog eens de sociale processen in de klas. Iedereen die dat overleeft (laat het goed les geven nog maar even zitten) is voor mij een held.

Ik vind dat onze cultuur docenten niet genoeg eert.

Onze eigen docenten verdienen nog meer dankbaarheid: ze waren er tijdens onze woede aanvallen, toen we weigerden te leren, wanneer de stof maar niet naar binnen wou, en natuurlijk als we wel leerden, als we wel vooruit gingen… Ze waren er dag na dag, om ons te voeden met te absorberen kruimels en als voorbeeld hoe te leven…

Onderdeel van de dagelijkse Lam Rim meditatie is een visualisatie van al onze leraren. Je begint met Boeddha in het centrum en al je andere leraren daar om heen. Als je Christen bent kun je natuurlijk Jezus in het centrum plaatsen. De volledige meditatie is me nog wat veel, maar het voelde vannacht wel goed om al mijn leraren te overdenken (of degenen die ik me nog herinner) en hen in gedachten te bedanken voor hun moeite.

De Lam Rim instructies zeggen dat zelfs het vergeten van een leraar in deze meditatie al een hindernis op het pad is. Dat kan zo zijn, maar als spirituele reiniging is het waarschijnlijk primair van belang om op zijn minst de docenten te herinneren aan wie we in het verleden negatieve gedachten verspild hebben. Met andere woorden: de leraren te bedanken waar we problemen mee hadden.

Bij voorbeeld: ik had in de tweede klas een lerares, haar naam is in mijn geheugen gebrand al zal ik hem niet noemen … ze onderwees de tafels (1×1=1 etc) zoals gebruikelijk in de tweede klas (groep 4). Spijtig genoeg lukte het mij maar niet die tafels in mijn hoofd te krijgen. Dat kon ze maar niet geloven, ongetwijfeld omdat ik verder niet een van haar slechtste leerlingen was. In plaats van dat ze gewoon accepteerde dat het me niet lukte, bleef ze me er maar over lastig vallen. Ik denk dat ze gedacht moet hebben dat ik mijn best niet deed. Het resultaat was dat we een jaar lang ruzie gehad hebben. In mij liet het een onuitwisbare frustratie achter over mijn gebrekkige geheugen. We hebben allemaal onze zwakke kanten in het leerproces en mijn zwakste punt is mijn geheugen.

Dat is nu eenmaal zo en ik zal jullie niet lastig vallen met de details van hoe dat mijn leren beïnvloed heeft. Tenslotte heb ik twee HBO diploma’s op zak en niet veel te klagen over mijn brein. Ik bedoel objectief, in vergelijking met andere mensen. Subjectief is, zoals zo vaak, een heel ander verhaal.

Hoe dan ook, ik werd tijdens de Lam Rim week weer met mijn geheugen beperkingen geconfronteerd in verband met de Tibetaans Boeddhistische rituelen die onderdeel van het dagelijkse programma waren. Feitelijk deed men niet moeilijk over mijn onvermogen om met elk gebed mee te doen. Maar voor mij, met die docent nog in mijn systeem, was het een confrontatie. Ik werd aan haar herinnerd en denk dat ik dieper gegaan ben in het verwerken dan eerder.

Je kunt je voorstellen dat het nogal een stap is om dankbaarheid voor deze docent op te roepen. Maar dat lukt toch wel: ze moet me dat jaar een heleboel geleerd hebben. Lezen, de basis van vermenigvuldigen, aardrijkskunde, geschiedenis… En dat vurige koppige meisje in toom houden kan niet makkelijk geweest zijn.

Als voormalig docent weet ik hoe moeilijk het kan zijn om te proberen eerlijk met elke leerling om te gaan. Zeker, het is een plicht, maar jammer genoeg is het ook zo goed als onmogelijk. Althans, het was voor mij onmogelijk. Hoe kan ik haar verwijten wat mijzelf ook niet lukte toen ik het probeerde?

Natuurlijk heb ik ook goede docenten om dankbaar te zijn. In feite, over het algemeen, was school een prettige plek om te zijn.

In de Lam Rim wordt gezegd dat de leraar (guru) de basis is voor alle goede kwaliteiten. Rationeel bekeken vind ik dat nogal ver gaan. Maar ze hebben toch wel een punt: heel erg veel van onze positieve eigenschappen gaan terug naar goede voorbeelden. Of het nu om mijn ouders gaat (ook leraren), scouting leiding of leraren op school: er is veel dat ik geleerd heb van mensen die om me gaven. En ik kan nog verder gaan: ik kan me geen van mijn positieve kwaliteiten voor de geest brengen die niet een basis heeft in de woorden of houding van iemand in mijn omgeving.

De andere kant van de munt is natuurlijk het vermogen om te luisteren en woorden van wijsheid te horen, maar hoewel de Lam Rim ons ook daar aan herinnert, is het een minder inspirerend meditatie onderwerp. Laat het duidelijk zijn: overdenken hoe goed ik heb kunnen leren helpt niet om spirituele kwaliteiten als nederigheid en dankbaarheid te ontwikkelen. Wat wel helpt is om te overdenken wat voor moeite anderen hebben moeten doen zodat ik die dingen kon leren.

Ik ga door de Lam Rim in de volgorde van mijn eigen verwerking van het materiaal, niet in de traditionele volgorde. Jullie zullen mij die methode moeten vergeven en een echte Lam Rim docent moeten vinden als deze serie je inspireert.

{ 14 comments }

{ 1 trackback }

Previous post:

Next post: