Je hebt natuurlijk gelijk: Steiner’s mening was behoorlijk genuanceerd en complex. Hij uitte zowel respect voor de Boeddha als een voorkeur voor Christus. Ik heb de gordiaanse knoop doorgehakt door alleen op de verschillen tussen de twee te letten.

Verder werd Krishnamurti gezien als mogelijke avatar – tot dat de overschaduwing door de wereldleraar plaats zou vinden werd hij gezien als Bodhisattva. In het Boeddhisme zijn er allerlei betekenissen van dat woord – de meest oorspronkelijke is als aanduiding van de Boeddha voor zijn verlichting. Die parallel zal ook hier gespeeld hebben, maar in Leadbeater’s systeem van inwijdingen was ‘bodhisattva’ zijn ook een spirituele graad.

Een Avatar is iemand die de Godheid incarneert (krishna of Shiva of zo) – in het geval van Krishnamurti werd verwacht dat hij overschaduwd zou worden door de Wereldleraar.

Ik heb het op het eind over boddhisattva’s, maar misschien moet dat avatars zijn, ik ben niet zo bekend met deze begrippen; hoop wel, dat duidelijk is, wat ik bedoel.

je schrijft over Steiner:
“Zijn conclusie was dat er overal ter wereld ingewijden waren en Boeddha daar een van was. Maar Christus was bijzonder. Zijn dood voor de mensheid te Golgotha was een unieke gebeurtenis in de geschiedenis die de menselijke evolutie fundamenteel veranderde.”
Ik heb een paar jaar geleden artikelen in oude Theosophia’s (toen nog met PH-waarde ) gelezen, waarin Steiner over Christus en Boeddha schreef. Als ik me goed herinner, was zijn betoog ingewikkelder, dan het idee, dat Christus “meer” was dan Boeddha. Het was een verhaal vol “Boeddha is zo, maar anderzijds…” en “Christus is zus, maar anderzijds….”, tot ik er duizelig van werd.
Iets dergelijks herinner ik me van de discussies tussen Annie Besant en/anderen (leden Orde van de Ster?) met resp. Steiner en Steinerianen over Krishnamurti. Die discussie herinner ik me als behoorlijk ingewikkeld, met uiteenzettingen over Avatars, Bodhisattva, Krishnamurti-als-persoon en het idee van overschaduwing door Christus, het verschil tussen Jezus en Christus, etc., etc., Verschilden Annie Besant en Steiner van mening en zo ja, op welk(e) punt(en), of bekeken ze iets/bepaalde zaken vanuit een andere invalshoek?
Misschien is het zo, dat Steiner vond, dat de westerse geest (de westerse traditie) anders is dan de oosterse (terwijl ik dit opschrijf komt bij mij dan de vraag boven: is er eigenlijk wel een duidelijke grens tussen oost en west?) en wilde hij voor een westers publiek een westers verhaal vertellen, zich misschien realiserend, dat ieder verhaal over esoterie altijd een beperking is. Als voorbeeld: het is m.i. even onlogisch om te zeggen, dat de wereld geschapen is, als om te zeggen, dat de wereld niet geschapen is.
Dat Steiner zelfstandig ging had misschien even veel/meer met botsende persoonlijkheden en spanningen tussen Duitsland en Engeland te maken, dan over (louter) inhoudelijke zaken.
Verder: er is weleens gezegd, dat je tegen de drie theosofische organisaties (Tingley, Besant en Steiner) aan zou kunnen kijken als tegen uitingen van denken, voelen en willen, waarbij Steiner dan voor het deken staat.

Als aanvulling op wat je schrijft over de Antroposofische Vereniging, die meer met praktische dingen bezig was, dan de TV(Adyar): als je oude jaargangen van THeosophia – na WO2 Theosofia – leest, dan zie je, dat er tot grof gezegd midden jaren tachtig van de twintigste eeuw heel veel over van alles en nog wat werd geschreven, van Tibetaanse vluchtingen tot euthanasie, abortus, IMF, prenatale diagnose, moderne kunst, Israël en de Arabische wereld, etc. Vaak hadden theosofen over allerlei zaken verschillende opvattingen, wat tot boeiende discussies leidde. Het beeld wat ook ik heb van Antroposofen (waar ik overigens niet veel van weet, is dus mogelijk een vooroordeel), van “Dr. Steiner hat gesagt”, met als gevolg het decennialang navolgen van één stelsel van gedachten en praktische richtlijnen, dat gold dus in ieder geval niet voor de TV(Adyar).

Tot slot, er schiet me nog iets te binnen over Krishnamurti, Christus en Boeddha. Is het mogelijk, dat de discussie er toen over ging, of de overschaduwing van Krishnamurti tot K beperkt zou blijven? Ook zo’n vraag kan tot allemaal verwarring leiden. Laat ik een vergelijking maken. Ik denk, dat Krishnamurti (de man) om het christelijk te zeggen “door Iets of Iemand is aangeraakt”, dat hem overtrof. Maar dat zou je misschien ook kunnen zeggen, van (bv.) Vimala Thakar en U.G. Krishnamurti. Zijn die dan net zo hevig aangeraakt en dus “hetzelfde” als J. Krishnamurti/het Iets of Iemand, dat J. Krishnamurtiu aanraakte? Misschien moet je het zo zien: je hebt verschillende soorten scheerapparaten (radio’s is misschien nog een beter voorbeeld), van verschillende kwaliteit, aantal functies, materiaalgebruik, etc. Maar voor alle geldt, dat er een fundamenteel verschil is, tussen aangesloten op electriciteit (of een accu) of niet. Misschien moet je zeggen, die bodhisattva, dat is electriciteit en die geeft bij de ene lamp helder licht, bij de ander tl-licht, spaarlampenlicht, ledlicht of discolicht .

Groetjes,

Peter vdL